HAYATI

1908 yılında Trabzon/Akçaabat’ta dünyaya geldi. 13 Ocak 1973 günü İstanbul’da hayatını kaybetti. Sabahattin Remzi ve Cim-Dal imzalarını da kullandı. Lütfiye Hanım ile Trabzon milletvekillerinden olan Rahmi Eyüboğlu’nun oğlu, şair ve ressam Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun ise kardeşidir. İlköğrenimini babasının mutasarrıf olarak bulunduğu Kütahya’da yaptı. Ortaöğrenimini ise Trabzon’da tamamlayan Sabahattin Eyüboğlu, Trabzon Lisesi son sınıf öğrencisi iken devlet tarafından açılan sınavı kazanarak Fransa’ya gitti. Fransa’da Dijon ve Lyon üniversitelerinde 1928-1932 yılları arasında edebiyat ve estetik eğitimi gördü. Paris’te Sorbonne Üniversitesi’nde serbest kurslara devam etti. Londra’ya geçerek İngiliz kültürü ve edebiyatı üzerine incelemelerde bulundu. 1933-1938 yıllarında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde doçentlik, Maarif müfettişliği, Talim ve Terbiye Kurulu üyeliği, Tercüme Bürosu başkan yardımcılığı yaptı. Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü’nde kültür tarihi dersleri verdi. Ardından bir yıllığına Paris’e gitti. Dönüşünde yeniden Maarif müfettişliği yaptı. 1950 yılından başlayarak İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde karşılaştırmalı Türk-Fransız edebiyatı, 1951’de başlayarak İstanbul Teknik Üniversitesi’nde ve 1958 yılından sonra Tatbiki Güzel Sanatlar Okulu’nda sanat tarihi dersleri verdi.

Sabahattin Eyüboğlu, 1960 İhtilali’nden sonra üniversiteden uzaklaştırılan 147 öğretim üyesi arasındaydı. Yeniden göreve başlatılınca çalışmalarını sadece İstanbul Teknik Üniversitesi’nde sürdürdü. 1964 yılında G. Babeuf’ten Vedat Günyol ile birlikte çevirdiği Devrim Yazıları adlı kitap nedeni ile Türk Ceza Kanunu’nun 142. Maddesinden yargılanıp aklandı. 1971 yılındaki askeri müdahaleden sonra Vedat Günyol ve Azra Erhat ile birlikte gizli örgüt kullanmakla suçlanarak sıkıyönetim mahkemesince tutuklandı. Sabahattin Eyüboğlu, aklandıktan kısa bir süre sonra geçirdiği kalp krizi sebebi ile hayatını kaybetti. Kabri Merkez Efendi Mezarlığı’ndadır.

Sabahattin Eyüboğlu, deneme, eleştiri ve inceleme yazıları 1931 yılından başlayarak Hakimiyet-i Milliye, Tan, Kültür Haftası, İnsan, Varlık, 1946’dan itibaren Yaprak, İmece, Tanin, Yeni Ufuklar gibi dergi ve gazetelerde yayımladı. Yunan antikitesi dahil olmak üzere tüm eski Anadolu uygarlıklarının sentezinden oluşan bir çeşit ulusal kültür anlayışını savunduğu denemeleri ile belirli bir aydın çevresinden ilgi gördü. Mazhar Şevket İpşiroğlu, Macit Gökberk ve Aziz Elbek ile de eski Anadolu uygarlıklarını belgelemeye yönelik belgesel film çalışmaları yaptı.

Sabahattin Eyüboğlu, Eatun’dan Devlet çevirisiyle 1959 Türk Dil Kurumu Ödülü’nü M. Ali Cimcoz’la paylaştı, Mavi ve Kara adlı deneme kitabıyla 1960 Ataç Armağanını aldı.

Mehmet Başaran, Sabahattin Eyüboğlu hakkında şu değerlendirmeyi yapmıştı: “Enstitülerin kapatıldığı yıllarda öğretmenliğini, yazarlığını, çevirmenliğini, kapatılamaz bir enstitü olarak sürdüren Eyüboğlu, bu kez de düşün ve sanat ocağına dönüştürecektir Maslak’taki evini. Çağdaş yazınımızın, sanatımızın, düşüncemizin hamurunda çok şey vardır o ocaktan. Ekinimize, sanatımıza taze soluklar aldırmış, yeni kuşakların yetişmesinde büyük etkileri olmuş, çok yönlü kişiliğiyle aydınlanma savaşımımıza ivme kazandırmıştır ustamız.”

ESERLERİ

DENEME: Mavi ve Kara (1961, yeni bas.2001), Sanat Üstüne Denemeler (1974), Söz Sanatları: Bütün Yazılar 1 (1989), Mavi I: Söz Sanatları Üzerine Denemeler ve Eleştiriler (2001), Mavi II:  Görsel Sanatlar Üzerine Denemeler ve Eleştiriler (2001).

İNCELEME-ARAŞTIRMA: Fransız Realizmi (1940), Avrupa Resminde Gerçekçilik Duygusu (M. Ş. İpşiroğlu ile, 1952), Fatih Albümüne Bakış (M.Ş. İpşiroğlu ile, 1955), Saklı Kilise (M. Ş. İpşiroğlu ile, 1958), Yunus Emre’ye Selâm (1966, genişletilmiş basımı Yunus Emre adıyla, 1971), Pir Sultan Abdal (1977), Köy Enstitüleri Üzerine (1979), Bütün Yazıları I (der: Azra Erhat, 1981), Bütün Yazıları II (der: Azra Erhat, 1982), Sanat Üzerine Denemeler ve Eleştiriler (Söz Sanatları: Cilt I, 1981), Sanat Üzerine Denemeler ve Eleştiriler (Görsel Sanatlar: Cilt II, 1982), Çağdaş Türk Edebiyatının Kıyıcığında: 1958-1960 (Vedat Günyol ile, 1995).

DERLEME-BİYOGRAFİ: Türk Halk Bilmeceleri (1937), Fransız Realizmi: CHP Konferanslar Dizisi (1940), Montaigne: Hayatı –  Sanatı – Eserleri (1953), Şiirlerle Fransızca (1964), Hesiodos: Eseri ve Kaynakları (1977), Gökyüzü Mavi Kaldı  (Yaşar Kemal ile, 1978).

ÇEVİRİ: Fransız Medeniyeti (E. R. Curtius’dan, 1938), Hamlet (Shakespeare’den, 1938), Evin İçi (Maurica Maeterlinck’ten,1940), Ayrılmak Zevki (J. Renard’den, 1940), Yalnız (Duvernois’dan, 1940), Lysis (Platon’dan, 1942), Şamdancı (A. de Musset’den B. Tuncel İle, 1942), Marianne’ın Kalbi (A. de Musset’den B. Tuncel ile, 1942), İlimler ve Sanatlar Hakkında Nutuk (J. J. Rousseau’dan T. Siber ile, 1942), Yap da Söyleme ve Danton’un Bir Sabahı (A. de Musset’den, 1943), Kadınlar Mektebi Tenkidi (Moliere’den, 1944), Bakkhalar (Euripides’ten, 1944), Oblomov (I. A. Gonçarov’dan E. Güney ile, 1945), Denemeler (Montaigne’den, 1947), Fransa Üzerine Deneme (E.R. Curtius’tan, 1953), Troilos ile Kressida (Shakespeare’den M. Urgan ile, 1956), Devlet (Eatun’dan M. Ali Cimcoz ile, 1958), Masallar (La Fontaine’den, 1960), Duruşma (Kafka’dan, 1960), Bütün Dörtlükler (Hayyam’dan, 1961), İsa Bu Köye Uğramadı (C. Levi’den, 1961), Cimri (Moliere’den, 1961), Çağımızın Gerçekleri (J. P. Sartre’dan V. Günyol ile, 1961), Dirileri Şehir (J. Romains’den, 1961), Başkalarının Kellesi (M. Ayme’den, 1962), Ölü Canlar (Gogol’dan M. C. Anday ile, 1962), Macbeth (Shakespeare’den, 1962), Cadı Kazanı (A. Miller’den, 1962), Şiirler (J. Prevert’den, 1963), Ütopya (T. Moore’dan M. Urgan ile, 1964), Devrim Yazıları (G. Babeuf’ten V. Günyol ile, 1964), Dünyamıza Bakış (A. Einstein’dan, 1964), Moby Dick (Melville’den M. Urgan ile, 1964), Turan Yolu (A. Malraux’dan, 1965), Kadınlar Savaşı (Aristophanes’den, Azra Erhat ile, 1966), Kuşlar (Aristophanes’den A. Erhat ile, 1966), Eşek Arıları (Aristophanes’den, 1966), Julius Ceasar (Shakcspeare’den, 1966), Antonius ve Kleopatra (Shakespeare’den, 1967), Lykurgos’un Hayatı (Plutharkos’tan V. Günyol ile, 1967), Politika Sanatı (G. Bouthoul’dan V. Günyol ile, 1967), Ermiş Antonius ve Şeytan (Flaubert’den, 1968), Atinalı Timon (Shakespeare’den, 1968), Zincire Vurulmuş Prometheus (Aiskhylos’tan A. Erhat ile, 1968), Çağımızın Sorunları Üstüne Düşünceler (B. Russell’dan, 1972), Bugünkü Dünyamıza Bakış (P. Valcry’den, 1972), Gargantua (Rabelais’ten, 1973). Şiir Çevirileri (1976), Bütün Masallar (La Fontaine’den),  Denemeler (Camus’dan), Gargantua (Rabelais’dan). BELGESEL FİLM: Anadolu Ormanları (1956), Hitit Güneşi (1957), Nemrut Dağı Tanrıları (1957), Siyah Kalem (1958), Karanlıkta Renkler (1957), Göreme (1959), Surname (1959), Anadolu Yolları (1959), Anadolu’da Roma Mozaik-leri (1959), Eski Antalya’nın Surları (1968).

 

 

Paylaş