HAYATI

15. yüzyıl tarih yazarlarından. Yaşamı üzerine ayrıntılı bilgi yok. Elimizdeki tek yapıtı Düsturname’den Fatih Sultan Mehmet ve II. Beyazıt dönemlerinde yaşadığı, sadrazam Mahmut Paşa’nın yanında Eflak, Midilli ve Bosna seferlerine katılmış olduğu anlaşılıyor. Elimizdeki tek eseri olan Düsturname 1928’de Mükrimin Halil Yınanç tarafından yayımlanmıştır.

ESERLERİ

Düsturname: 1465’te tamamlanan yapıt, Fatih’in veziri Mahmut Paşa’ya sunulmuştur. Mesnevi biçiminde yazılmış üç bölümlük bir tarihtir. Selçuklular, Harezmşahlar ve Moğollar’ın da yer aldığı genel bir İslam tarihi birinci; Aydınoğulları Tarihi ikinci; Osmanlı tarihi de üçüncü bölümü oluşturmaktadır.

Düsturname’nin tarih olarak önemi, Aydınoğullarından söz eden ikinci bölümü sebebiyledir. Osmanlı tarihi de yapıtın yazıldığı yıla kadar gelir. Nazım olarak edebi bir değer taşıdığı söylenemezse de, dil tarihi açısından önemlidir. Paris Bibliotheque National’da bulunan nüshasının Selçuklular ve sonrasını kapsayan bölümleri Mükrimin Halil Yinanç tarafından istinsah edilerek, 1928’De Düsturname-i Enveri adı ile yayımlanmıştır. (İnceleme bölümü olan Medhal daha sonra yayımlanmıştır, 1929). Eserin İzmir’de bir nüshası daha bulunmaktadır.

Teferrüc-nâme

ESER ÖRNEKLERİ
DÜSTURNAME’DEN

İki kaleyidi İzmir ol zaman

Birini Mehmed Beğ almışdı nihan

*

Biri anun dopdoluyıdı Freng

İşleriydi dün gün islamleceng

*

Geldi çün Gaazi Umur Paşa ana

Çoklığına kafirün kaldı tana

*

Çün frengün cengine tedbir ider

Dinle ne resme gaza ol Mir ider

*

Bahrdür üç yanı bir yanı kara

Kaleyi kılmışlar ana daire

*

Yanına bir kimse anun varmaz

Kuş olup uçarsa ana girimez

*

Gice anda pusuya Paşa girür

Subh-dem kafirleri gaafil kar-söz

*

Debdi at İlyas Beğ Dündar Beğ

Hali kıldı düşmene düşvar beğ

*

Çünki Paşa çekdi kılıç tepinür

İrişür küffare kalkan yapinur

*

Bile hamle kıldı bin er yeksere

Tig-i bürrandur yemin ü meysere

*

Leşker içinden göğe çıkdı gubar

At derinden mevc urur çıkdı buhar

*

Hasm ile bir saat eyleyince ceng

Sınuban kaleye tıkıldı Freng

*

İki buçuk yıl bu resme oldı harb

Gaaziler şahı urur hasmına darb

*

Nıfsı kalmadı Freng oldı helak

Hem Frengistana andan irdi bak

*

Pes Mesemort idi küffarun beği

Oldı aciz anda seglerün segi

*

Kaleyi Paşa’ya teslim eyledi

Çıkarur hem Paşa anı toyladı

*

Sakız’a oldı Mesemort revan

İlik oldı andadur ana mekan

*

Hâce Selmana didi ol bahtlu

Bir kadırga yap benüm içün ulu

*

Yapdı bir ulu kadırga oldı şad

Ol gemiye virdi Paşa Gaazi ad

*

Yidi kayık dahı yapdurur bile

Kim ola ol serverün vasfın kıla

*

Ok u yay u çiğre vü kalkan ile

Doldı anlar cümle bir ferman ile

*

Bu sekiz gemi müretteb oldı çün

Akına azm eyledi ol zü-fünun

*

Bunda Paşa kükelere uğradı

Ceng idüben pare pare doğradı

*

Gitdiler deryaya çalınur nefir

Borı vü sür-nay öter san dar-gir

*

Sancak-ı İslam getürildi çıkar

Mir Gaazi bahr yüzine bakar

*

Talabır can ü teni ceng itmeğe

Düşmen ister anı dil-teng itmeğe

*

Çün bular Bozcaada’ya çıkdılar

Beş küke gördiler anda bakdılar

*

Her birisi sanasın bir yüce dağ

Yüz gemi uğrasa kalmaz bir sağ

KAYNAKÇA: Banarlı, Nihad Sami ( 1987). Resimli Türk Edebiyatı Tarihi. İstanbul: MEB Yay, Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1979). C. III. “Enverî”. İstanbul: Dergâh Yay. 52-53.

Paylaş