HAYATI

Şair ve edebiyat tarihçisi. 7 Şubat 1907’de İstanbul’da dünyaya geldi. 10 Temmuz 1992’de İstanbul’da Cerrahpaşa Hastanesi’nde yaşama veda etti. Aşiyan Mezarlığı’nda toprağa verildi. Tam adı Süleyman Cevdet Kudret (1934’te soyadı yasası çıktığında aldığı Solok soyadını 1959’da Kudret olarak değiştirdi). Bazı yapıtlarını yadını 1959’da Kudret olarak değiştirdi). Cevdet Kudret Solok, Nevzat Yesirgil, Suat Hızarcı, Abdurrahman Nisari, Nermi Ocaklı, Cevdet Baykara ve Cevkud imzaları ile kaleme aldı. Birinci Dünya Savaşı’nda Musul’da ölen (1918) terlik ustası Sadullah Efendi ile Hatice Hanım’ın oğlu.

İlkokulu Numume-i İrfan İlkokulu’nda, ortaokulu ise Davutpaşa Ortaokulu’nda tamamlayan Cevdet Kudret, İstanbul Erkek Lisesi’nde okurken yakalandığı zatülcenp hastalığı nedeniyle öğrenimine bir süre ara verdi; iyileştikten sonra lise öğrenimini İstiklal Lisesi’nde tamamladı (1930). Darülfünun Hukuk Fakültesi’ni bitirdi (1933). Kayseri Lisesi’nde edebiyat öğretmenliğine başladı (1934). 1937’de İhsan Nisari Hanım’la evlendi. Ankara Konservatuvarı’nda edebiyat ve diksiyon öğretmenliği yaptı (1938-39). Ankara Erkek Lisesi’nde öğretmen, Türk Ansiklopedisi’nde edebiyat sekreteri olarak (1945-50) çalıştı. Demokrat Parti’nin iktidar olmasıyla Bitlis Ortaokulu Türkçe öğretmenliğine atanınca istifa etti ve bir süre avukatlık yaptı (1951-52). TDK’da redaktörlük (1963-65), Bilgi Yayınevi’nde danışmanlık (1967-70) yaptı. Siyasal Bilgiler Fak. Basın-Yayın Yüksek Okulu’nda öğretim görevlisi olarak çalıştı. (1970-75). Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı’nın kurucuları arasında yer aldı; PEN Yazarlar Derneği ve TYS üyesiydi. Emekli olduktan sonra Bodrum’a yerleşen Kudret, bir çocuk babasıydı.

Cevdet Kudret’in ilk şiiri 1927’de Servet-i Fünun’da çıktı. Ertesi yıl Yusuf Ziya’nın (Ortaç) çıkardığı Meşale dergisinde toplanan genç sanatçıların arasına katıldı. S. E. Siyavuşgil, Z. O. Saba, Y. N. Nayır, Muammer Lütfi, V. M. Kocatürk, K. H. Koray, C. Kudret’ten oluşan ve Yedi Meşale olarak anılan topluluk 1928’de ortak kitapları Yedi Meşale’yi yayımladı. Aynı yıl içinde Yusuf Ziya’nın Meşale dergisini kapatmasıyla (15 Ekim 1928) grup dağıldı. Topluluk içinde Z. O. Saba’dan sonra şiire en fazla sadık kalan Cevdet Kudret, şiirlerini Birinci Perde adıyla kitaplaştırdı (1929). Bu kitapta, Necatigil’in ifadesiyle, “bireysel duyguları, münzevi ve kötümser, ama orijinal açılardan arada hikâye ve balad imkânlarından da faydalanarak başarıyla yansıttı.” Ahmet Haşim’in ve parnasyenlerin etkisinin görüldüğü Birinci Perde’den sonra yazdığı şiirlerde toplumsal konulara yöneldi ve geleneksel halk şiiri özelliklerinden yararlandı. Servetifünun-Uyanış, Yeditepe gibi dergilerde yayımlanan şiirlerinin dışında Varlık, Gündüz, Ağaç dergilerinde oyunları tefrika edildi. “Konuları, ruhsal saplantılar, kıskançlıklar, yasak sevgiler gibi bireysel durumlardan köy-kent çatışması gibi toplumsal gerçekliklere doğru gelişen” (A. Özkırımlı) oyunları Darülbedayi’de sahnelendi. “Süleyman’ın Dünyası” başlıklı roman üçlemesinde Türkiye’nin birinci ve ikinci dünya savaşları arasındaki otuz yıllık dönemini otobiyografik verilerden yola çıkarak anlattı.

ÖDÜLLERİ
  • Ortaoyunu ile 1974 TDK Bilim Ödülü
  • 1989 Dil Derneği Türk Dili Onur Ödülü
  • Kalemin Ucu ile 1991 Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü
  • 1992 Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü

ESERLERİ

Şiir:

  • Yedi Meşale, (ortak kitap) İst.: Muallim Ahmet Halit, 1928
  • Birinci Perde, İst.: Hamit Mtb., 1928

Öykü:

  • Sokak, İst.: İnkılâp ve Aka, 1974

Roman:

  • Sınıf Arkadaşları, İst.: Ahmet Halit, 1943 (yb İst.: İnkılâp ve Aka, 1976)
  • Havada Bulut Yok, İst.: Düşün, 1958 (yb İst.: İnkılâp ve Aka, 1976)
  • Karıncayı Tanırsınız, İst.: İnkılâp ve Aka, 1976

Oyun:

  • “Tersine Akan Nehir” (1929’da sahnelendi; basılmadı)
  • “Rüya İçinde Rüya”, (tefrika Varlık, S. 31-37, 1934)
  • “Kurtlar”, (tefrika, Gündüz, S. 8-18, 1936)
  • Yaşayan Ölüler, İst.: Mitos Boyut, 1994
  • “Danyal ve Sara”, (tefrika Varlık, S. 114-116, 1938)

Deneme:

  • Dilleri Var Bizim Dile Benzemez, Ank.: Bilgi, 1966
  • Bir Bakıma, İst.: İnkılâp ve Aka, 1977
  • Benim Oğlum Binâ Okur, İst.: Varlık, 1983
  • Kalemin Ucu, İst.: Cem, 1991.

İnceleme-Eleştiri:

  • Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman I (Tanzimat’tan Meşrutiyet’e 1859-1910), İst.: Varlık, 1965
  • Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman II (Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e 1911-1922), İst.: Varlık, 1967
  • Abdülhamid Devrinde Sansür, İst.: Milliyet, 1977
  • Örneklerle Edebiyat Bilgileri I-II, İst.: İnkılâp ve Aka, 1980
  • Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman III (Cumhuriyet Dönemi 1923-1959), İst.: İnkılâp, 1990
  • Örnekli Türk Edebiyatı Tarihi, Ank.: Kültür Bakanlığı, 1995
  • Edebiyat Kapısı, İst.: YKY, 1997

Monografi (Tanıtma-Elkitapları):

  • Fuzuli, (Nevzat Yesirgil takma adıyla) İst.: Varlık, 1952
  • Nedim, (Nevzat Yesirgil takma adıyla) İst.: Varlık, 1952
  • Bâki, (Nevzat Yesirgil takma adıyla) İst.: Varlık, 1953
  • Ahmet Rasim, (Suat Hızarcı takma adıyla) İst.: Varlık, 1953
  • Hüseyin Rahmi Gürpınar, (Suat Hızarcı takma adıyla) İst.: Varlık, 1953
  • Hüseyin Cahit Yalçın, (Suat Hızarcı takma adıyla) İst.: Varlık, 1957
  • Karacaoğlan, (Nevzat Yesirgil takma adıyla) İst.: Yeditepe, 1958
  • Yunus Emre, (Nevzat Yesirgil takma adıyla) İst.: Yeditepe, 1958
  • Ahmet Mithat, Ank.: TDK, 1962
  • Ziya Gökalp, Ank.: TDK, 1963; Pir Sultan Abdal, (Nevzat Yesirgil takma adıyla) İst.: Yeditepe, 1965

Derleme:

  • Türk Edebiyatı Hikâye ve Roman Antolojisi, İst.: Nebioğlu, 1945
  • Tanzimat Edebiyatı Antolojisi, (Suat Hızarcı takma adıyla) İst.: Varlık, 1955
  • Divan Şiiri Antolojisi, (Nermi Ocaklı takma adıyla) İst.: Varlık, 1958
  • Yurt İçin, Ulus İçin, İst.: Yeditepe, 1958
  • Karagöz I, Ank.: Bilgi, 1968
  • Karagöz II, Ank.: Bilgi, 1969
  • Karagöz III, Ank.: Bilgi, 1970
  • Ortaoyunu I, Ank.: Türkiye İş Bankası, 1973
  • Ortaoyunu II, Ank.: Kültür ve Turizm Bakanlığı, 1975

Günümüz Diline Aktarma:

  • Hicviyeler (Şair Eşref), İst.: Yeditepe, 1953 (yb İst.: Varlık, 1977)
  • Hikâyeler (Dede Korkut; Suat Hızarcı takma adıyla), İst.: Varlık, 1953 (yb Bugünkü Türkçemizde Dede Korkut Hikâyeleri, İst.: Varlık, 1970)
  • Leyla ile Mecnun (Fuzuli; Nevzat Yesirgil takma adıyla), İst.: Yeditepe, 1958
  • Şair Evlenmesi (Şinasi), İst.: Yeditepe, 1959
  • İşkilli Memo (Teodor Kasap), İst.: Elif, 1965
  • Evhamî (Feraizcizade Mehmet Şakir), İst.: Varlık, 1974

Okul Kitapları:

  • Metinli Türk Edebiyatı (4 c; Abdurrahman Nisari takma adıyla), 1951-54
  • Türk ve Batı Edebiyatı I-III, (Abdurrahman Nisari takma adıyla) İst.: Örgün, 1979 (yardımcı ders kitabı olarak yb İst.: Gendaş, 1990)
  • Batı Edebiyatından Seçme Parçalar, İst.: İnkılâp ve Aka, 1972
  • Türk Edebiyatından Seçme Parçalar, İst.: İnkılâp ve Aka, 1973

KAYNAKÇA: Cevdet Kudret’e Mektuplar, (haz. İ. Kudret-H. İnci) Ank., 1995; İ. Kudret, İhsan Benimle Çalışır mısın?, İst.: İnkılâp, 1998; “Solok, Cevdet Kudret”, TDEA, VIII, 34; Kurdakul, Sözlük (1999), 188-189.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Paylaş