HAYATI

Tarihçi ve yazar. 1658’de İstanbul’da dünyaya geldi. 1724’te İstanbul’da yaşama veda etti. Fındıklı semtinde doğduğu için Fındıklılı sanı ile de bilinir. Silahtar Mehmet Ağa, genç bir delikanlıyken girdiği sarayda yetiştirildi. On dokuz yaşında Hasbahçe bostancıları zümresine katıldıktan sonra çeşitli saray hizmetlerinde bulundu. Sarıkçıbaşısı olduğu II. Mustafa’nın yanından ayrılmadı ve 1703’te III. Ahmet’in tahta çıkışıyla da silahtarlığa yükseltildi. Padişah üzerinde etkisi olan kişilerle anlaşamadı. Valilikle görevinden uzaklaştırılmak istenince emekliye ayrıldı. Tarihini yazmayı sürdürdü.

Silahtar Tarihi, Katip Çelebi’nin Fezleke’sine ek olarak 1654’ten 1694’e kadar Osmanlı tarihi olaylarını sırasıyla yazmaktadır. Bunun ilk kısımları kendinden önceki tarihlere 1679 yıllarından sonrası bir saray üyesi sıfatı ile kendi gözlemlerine dayanmaktadır. Yalandan gördüğü olayları, savaşları, fermanları, konuşmaları, padişahları, vezirleri ve bunlarla ilgili hadiseleri en ince ayrıntısına kadar anlatmıştır. Yalnız tarihi muhakeme ve tenkide fazla yer vermemiştir. Padişaha dair ifadeleri çok kere iyimser vir görüşe, geleneksel ve mecburi –aynı zamanda samimi bir duyguya dayanmaktadır. Bununla beraber, görüş ve anlatımında incelik ve espri yok değildir. Saf ve doğal bir görüşle tespit ettiği olayların içinde devrin özellikleri ile dolu çok enteresan tarih sahneleri göze çarpmaktadır.

IV. Mehmet’e karşı reaksiyonlar ve Siyavuş Paşa’nın öldürülmesi olaylarına dair tasvirler bunların en göze çarpanlarındandır. Kandiye’nin alınması dolayısıyla Girit tasvirlerinde Evliya Çelebi’yi tanımlar gibidir. Bu ifadesine saz şairlerini karıştırması da ayrıca ilginçtir:

“Valide Sultan namına ta’mir olunan hamam Hazret-i Meryem manastırı olup şol kadar ruşendir ki vasıf olunmaz. Dünyaya ne denli güzel geldiyse cümlesinin suretin bunda ızhar ve ma’rifetin beyan etmişler. Yirmi yedi penceresinde güzel suretler yazılmış ki birbirine:

Pencereden bakışalım

Elma turunç atışalım

deyip güya naz ve işve ederler:

İner su alır ırmaktan

İlik görünür parmaktan

Öldüm sana yalvarmaktan

Gel seninle barışalım

deyip mahbub gül simalı kızlar soyunup hamama girerler.”

Silahtar Tarihi’nde, Avrupa’dan, Avrupa saray hayatından – pek çok teşkilat kelimelerini de kullanmak üzere- bahisler vardır. Bu arada memur olarak girip gördüğü Avusturya Başkomutanı Maksimilyen ile imparator ile ilgili anlattıkları da ayrıca ilginçtir.

ESERLERİ
  • Silahtar Tarihi
  • Zeyl-i Fezleke
  • Nusret-nâme

KAYNAKÇA: Topal, Mehmet (2001). Silahdâr Fındıklı Mehmed Ağa-Nusretnâme-Tahlil ve Metin (1106-1133/1695-1721). Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2. bas., 2009).

Paylaş