HAYATI

Şair, roman yazarı ve çevirmen. 1909 yılında Akçaabat/Trabzon’da dünyaya geldi. 20 Haziran 1989’da İstanbul’da hayatını kaybetti. Florya Şenlikköy Mezarlığı’da toprağa verildi. Bazı yapıtlarını Hasan Deniz imzası ile kaleme aldı. Askerliğini Yemen’de yapmış ve Sarıkamış’ta yaşamını yitirmiş Ahmet Çavuş’un oğludur.

Hasan İzzetin Dinamo,  Amasya Öksüzler yurdundan ilkokulu bitirme belgesi aldı. Sanat Okulunu bitirdi. Sivas İlk öğretmen okulundan mezun olduktan sonra Malatya ve Adıyaman’da öğretmenlik yaptı. Ardından Gazi Eğitim Enstitüsü Resim-İş Bölümde 2 yıl eğitim gördü. Ceza Kanununun 142. Maddesine aykırı bulunan “Tren” adlı şiiri nedeni ile dört yıl ağır hapis cezasına çarptırıldı. 1939 yılında cezaevinden çıktıktan sonra İstanbul’a yerleşerek yazın hayatına başladı. Askerliği yine siyasi faaliyetler sebebiyle yedi yıl sürdü. Askerliğinden sonra çevirmenlik ve özel öğretmenlik yaptı. 1955 yılında 6-7 Eylül Olaylarında ve 12 Mart 1971 askeri müdahale döneminde bir süre tutuklu kaldı. Mezarı Florya Şenlikköy Mezarlığındadır.

Dinamo, Hece ölçüsüyle başlayıp daha sonralara serbest nazımda yazdığı şiirleri 1925 yılından itibaren İzler(Giresun), Servet-i Fünun, Adım(Sivas), Yeni Yol, İnsan, Küllük, Ses, Yeni Edebiyat, May, Papirüs ve Türkiye Yazıları gibi dergilerde yayımlandı. Bu eserlerinde “Nazım Hikmet estetiğinden kurtularak kendi öz sesini bulmayı başardı”(Kurdakul). “Kutsal İsyan” adlı sekiz ciltlik romanında belgelere dayanana tanıklığıyla, Kurtuluş Savaşı yıllarını, toplumun tüm kesimleriyle verilen bir “var olma ekseninde destanlaştırdı. “Kutsal Barış” adlı yedi ciltlik romanında ise Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasından Atatürk’ün vefatına kadar geçen süreyi “kuruluş yılları” çerçevesinde, belge ve tanıklarla aktardı. Hasan İzzettin Dinamo, 1977 yılında “Kutsal Barış” adlı romanıyla Orhan Kemal Roman Ödülünü ve 1998 yılında AFEKS 1. İstanbul Kitap Şenliği Özel Ödülünü aldı.

Ahmet Oktay, Hasan İzzettin Dinamo hakkında Hasan İzzettin Dinamo Türk şiirinin içindedir ve her edebiyat tarihinde de yer alması gerekir. Ama tarihsel yerle şiirsel yer arasında bir ayrım bulunacağını da açıkça söylemek gerekir. Dinamo, ne yazık ki, dünya görüşünü, daha kesinlikli biçimde söylemek gerekirse siyaseti her zaman poetika’nın önünde görmüştür. Şiiri karşısında yeterlik açısından eleştirmecilerin kuşkulu davranmasının nedeni budur. Dinamo toplumcu bir şiirin kurulması için çalıştı, bu şiirin olanaklarını ve olanaksızlıklarını sezdiren ilk örnekleri verdi. Ama, çileli yaşamı dolayısıyla gelişimin gerisinde kaldığını göremedi sanırım. Genç kuşakların şiirsel üretimini esinleyebilecek, etkileyebilecek bir şiire ulaşamadığını, ne kadar üzülürsek üzülelim, söylemek gerekir” değerlendirmesini yaptı.

ESERLERİ

ŞİİR:

  • Adsız Kitap (Vehbi Cem Aşkun ve Melih Cevdet ile, 1931)
  • Deniz Feneri (1937)
  • Karacaahmet Senfonisi (1960)
  • Özgürlük Türküsü (1971)
  • Mapusanemden Şiirler (1974)
  • Sürgün Şiirleri (1975)
  • Gecekondumdan Şiirler (1976)
  • Kavga Şiirleri (1977)
  • Çoban Şiirleri (1982)
  • Nâzım’dan Meltemler (1989)
  • Tuyuğlar (1990).

ROMAN:

  • Kutsal İsyan (8 cilt, 1966-67)
  • Ateş Yılları (1968)
  • Savaş ve Açlar (1968)
  • Kutsal Barış (7 cilt, 1971-76)
  • Öksüz Musa (1973)
  • Musa’nın Mapusanesi (1974)
  • Koyun Baba (1976)
  • Musa’nın Gecekondusu (1976)
  • Açlık (1980)
  • Türk Kelebeği (1981)
  • Adalet Sıtması (1983)
  • Anadolu’da Bir Yunan Askeri (1988)
  • Sübyan Koğuşu (1994).

HİKÂYE:

  • Savaşta Çocuklar (1981).

ÇOCUK KİTABI:

  • Kenti Yiyen Çocuk (resimleyen M. Bilgin, 1991).

ANI:

  • 6-7 Eylül Kasırgası (1971)
  • İkinci Dünya Savaşı’ndan Edebiyat Anıları (1984)
  • TKP Aydınlar ve Anılar (1989).

ÇEVİRİ:

  • Ana (M. Gorki’den, 1971)
  • Faust (Goethe’den, 1983).

Ayrıca, Hasan Deniz adıyla çevirdiği çocuk kitapları, görgü kuralları ve fotoğrafçılık kitapları vardır.

KAYNAKÇA:  İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) – Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) – Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2007, 2009) –  Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 4, 2013) – Encyclopedia of Turkey’s Fomous People (2013), Behçet Necatigil / Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (1960), Asım Bezirci (Papirüs, Ağustos 1968), Mehmet Seyda / Edebiyat Dostları (1970), Asım Bezirci / On Şair On Şiir (1971), Şükran Kurdakul / Şairler ve yazarlar Sözlüğü (1971), Hüseyin Atabaş / Özgürlük Türküsü (Yeni Ortam, 28.9.1973), Hasan İzzettin Dinamo (Milliyet Sanat, 3.6.1977), Kemal Özer / Barış Halkı Sindirerek Elde Edildi (Cumhuriyet, 28.5.1977), Hikmet Altınkaynak / Edebiyatımızda 1940 Kuşağı (1979), Olcay Önertoy / Cumhuriyet Dönemi Romanı ve Öyküsü (1984), Ahmet Köklügiller-İbrahim Minnetoğlu / Şair ve Yazarlarımız Nasıl Yazıyor (1984), Yurt Ansiklopedisi (c. X, 1984), Memet Fuat / Çağdaş Türk Şiiri Antolojisi (1985), Şükran Kurdakul / Çağdaş Türk Edebiyatı: Cumhuriyet Dönemi (1987) – Şairler ve Yazarlar Sözlüğü (gen. 6. bas. 1999

 

 

 

Paylaş