HAYATI

XVII. yüzyıl divan şairlerinden. Doğum yeri ve tarihi tam olarak bilinmeyen Tokatlı İshak 1688’de vefat etmiştir. İran Azerbaycan’ında bulunan Zencan şehrinden ailesiyle birlikte göç ederek Tokat’a yerleşmiş İshak b. Hasan, eserlerinde Rızâyî mahlasını kullanmıştır.

Tokatlı İshak, Nazmü’l Ulum ve Manzume-i Akad adlı iki önemli didaktik eser kaleme almıştır. Şairin Nazmü’l Ulum adlı risalesi tam manası ile didaktik bir mesnevidir. Dini bir ruh ve esasla, ilimlerin mahiyetinden ve tarihinden bahsetmektedir. Allah ve Peygamber’e yazmış olduğu samimi, fakat sanatsız ananevi manzumelerden sonra evvela Kuran bilgisi olarak Tecvid’den, sonra ilm-i Kelam’dan, Fıkıhtan, tasavvuf ve ahlaktan, hadisten, tefsirden, daha sonra da dil, tarih, mantık, hesap, hendese, tabiye gibi dünya ilimlerinden bahsetmekte ve bunların değeri, tarihi ve büyüklükleri hakkında bilgi vermektedir.

Hiçbir sanat amacı gütmemiş olan bu eser, yazıldığı devre göre, kültür bakımından oldukça değerli, canlı ve enteresandır. Şair bu kültürü öğrenmek isteyenlerin dimağına nakşetmek üzere nazmen kaleme aldığı bilinmektedir. Dil son derece düzgün ve halka yakındır.

Aynı evsafta olan 1686’da kaleme alınan Manzume-i Akaid adlı risalesinde ise İslami inanışları anlatmaktadır. Zamanına göre normal bir nazım dili ile meydana gelen ve mühim bir sanat evsafı göstermeyen bu eserler, divan şiirinde estetik konulardan başka pek çok temler arasında ilmi konuların da nazmedilmeye devam olduğunu göstermektedir.

ESERLERİ
  • Divan
  • Nazmu’l-Le’âlî (Mazûme-i Aka’id)
  • Nazmu’l-Ulûm
  • Fıkh-i Keydânî Tercümesi
  • Metâlibü’l-Musallî fi Şerh-i Fıkh-ı Keydânî
  • Ziyâu’l-Kulûb fi Şerh-i Cilâu’l-Kulûb
  • Usturlâb Hâşiyesi
  • Mersiye
ESER ÖRNEKLERİ

MERSİYE

Kazâ-yı âsmânî her mahalde
Müheyyâ ba’z-i esbâb-i ecelde

Tokad halkı idi ta’ûna mazhar
Bir eksük gussadan târîh-i eşher

Sadâlar her mahalden gûne gûne
Gelür “innâ ileyhi râci’un”e

Benüm merhûm Fazlullâh oğlum
Fünûna vâkıf u âgâh oğlum

Ferah-bahş-ı nesîm-i subhgahî
Hakîkatte idi fazl-ı İlâhî

O dem dersi idi ısbât-ı vâcib
Dem-i tedrîsine olmazdı hâcib

Okudurdı özi sadrü’ş-şerî’a
Vusûl-i rahmete ola zerî’a

Terahhüm itmedi ben na-tüvâne
Civâr-ı rahmete oldı revâne

Hayâli târîhinün nakşı oldı
Sözi dilde hayâli gözde kaldı

Fakîre nev-‘arûsi döndi dâle
Gamından eyledükçe âh u nâle

Nic’itsün emr-i Hakk ‘a vâlideyni
Dutam kim gitdi gözden nur-ı ‘aynı

Erenler Dagına medfûn kıldum
Derûna dağını makrûn kıldum

Hayâ vü hayyu beyninde hayatı
Meh-i Zilhiccede rûz-ı memâtı

Vücûhıyla şehâdet oldı hâsıl
Didüm târîhini “cennâta dâhil”

Habîbün hürmetine yâ İlâhî
Nigâh-ımerhametler kıl nigâhi

KAYNAKÇA: Korkmaz, Seyfullah (2002). “Tokatlı Şair Rızâî İshak b. Hasan’ın Bir Mersiyesi”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (12): 194-196

Paylaş