HAYATI

XV. yüzyıl şairlerinden. Asıl adı Şeyh Hamid-i Veli. 1331’de Kayseri’de dünyaya geldi. 1413’te Darende’de yaşama veda etti. Mezarı Darende’de kendi adı ile anılan caminin haziresindedir. Musa Şemseddin adlı bir şeyhin oğludur. Bursa’da fırıncılık yaptığı için Somuncu ya da Ekmekçi Baba adı ile anılır. Şeyh Hamîd-i Velî, Hamîd-i Kayserî, Hamîd-i Aksarayî, Somuncu Koca, Ekmekçi Koca ve Somuncu Baba olarak da bilinir. Osmanlı kuruluş dönemi ünlü mutasavvıfı ve alim. Aynı zamanda Bayramiyye Tarikâtı kurucusu Hacı Bayram Veli’nin de hocasıdır. Safevîyye Tarikâtı’nın Anadolu’ya yayılmasında etkin faaliyetlerde bulunmuş büyük bir mutasavvıftır.

Somuncu Baba’nın hayatı hakkında bildiklerimiz menkıbelerden öğrendiklerimizle sınırlıdır. Tahsil çağı gelince doğduğu şehir Kayseri’den ayrılarak Şam, Tebriz, Erdebil gibi pek çok şehir dolaştı. Erdebil’de Şeyh Seyfeddin İshak’ın torunlarından Alaeddin Ali Erdebili’ye intisab etti. Burada kısa bir süre içinde zahiri ve batıni ilimleri öğrendi. Daha sonra manevi bir işaret ile gitti ve burada fırıncılık yapmaya başladı. Yıldırım Beyazıt’ın yaptırdığı Ulu Cami’nin açılışı sırasında Emir Sultan’ın ısrarı üzerine camide ilk hutbeyi Somuncu Baba okudu. Bu olaydan sonra Bursa halkının kendisine aşırı ilgi karşısında “sırrının faş olduğunu, dile düştüğünü” söyleyerek, birkaç müridi ile birlikte Bursa’dan ayrıldı. sonraki yıllarda Aksaray’a yerleşen Somuncu Baba, Aksaray’da bir süre kaldıktan sonra müritlerinden olan Numan (Hacı Bayram Veli) ile önce Şam’a, oradan da Mekke’ye hacca gitti. Dönüşünde Darende’ye geldi ve burada Hıdırlık mahallesine yerleşti. Bu tarihten sonra vefat edinceye kadar irşadla meşgul oldu.

Yunus Emre tarzında bazı ilahiler söyleyen Somuncu Baba’nın XV. Yüzyıl Anadolu’sunda gelişen dini – tasavvufi edebiyat açısından önemi ise, daha çok kendisi tarafından yetiştirilen müritleri açısındandır. Bu müritlerden özellikle Hacı Bayram Veli’nin kurmuş olduğu Bayramiye tarikatı, toprağa bağlı Anadolu halkının esaslarını dinden alacağı sağlam bir fütüvvet ahlakının yayılmasına yol açtı.

ESERLERİ

Somuncu Baba’nın kitap haline gelmiş herhangi bir eseri yoktur.

ESER ÖRNEKLERİ

I

Senden dolu iki cihan

Oldum zuhurunda nihan

Ger bulmayam seni iyan

Ya Rab n’ola halüm benüm

*

Dilde kanaat olmaya

Zuhd ile taat olmaya

Senden hidayet olmaya

Ya Rab n’ola halüm benüm

*

Şol gün ki mizan kurıla

Hak tapusunda durıla

Halayık oda sürile

Ya Rab n’ola halüm benüm

*

Ağlarum üşde zar ile

Kaldım diriğ ağyar ile

Bilişmedüm sen yar ile

Ya Rab n’ola halüm benüm

*

Hamidi’nin gözünün yaşı

Doldurur dağ ile taşı

Bilmem n’idem garib başı

Ya Rab n’ola halüm benüm

II

Biz ol uşşak-ı sarbaruz

Akıl rüşd bize yar olmaz

Mey-i ışk ile sermestüz

Bize hergiz humar olmaz

*

Bizüm gülşendeki güller

Dururlar taze solmazlar

Hazan olup dökülmezler

Zemistan ü bahar olmaz

*

Diriyüz daim ölmeyüz

Karanularda kalmayuz

Çürüyüp toprak olmayuz

Bize leyl ü nehar olmaz

*

Şarabı ışkı çün içdük

Feragat mülkine göçdük

Yanup ışkunla tutuşduk

Bize tahrik-i bal olmaz

*

Bizüm illerde ay ü gün

Sebat üzre durur daim

Televvün işirüp ana

Gehi bedr ü hilal olmaz

*

İrelden şems nurına

Vücudunda zerreden katra

Ne katra ayn-ı bahr oldı

Ana ka’r ü kenar olmaz

*

Bırak ey Hamida varı

Görem dirsen sen ol yarı

Göricek tecellayı

Andan özge kemal olmaz

KAYNAKÇA: Ferit Devellioğlu / Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat (2000), İskender Pala /Ansiklopedik Dîvân Şiiri Sözlüğü (2000), Bursalı Mehmed Tahir / Osmanlı Müellifleri I (1972), Şeyh Hamid-i Veli (Somuncu Baba), Mehmet Yılmaz / Edebiyatımızda İslami Kaynaklı Sözler (1992)

Paylaş