HAYATI

Divan şairi. Osmanlı sultanlarından Sultan III. Murad’ın mahlası. 1546’da Manisa’da dünyaya geldi. 1595’te İstanbul’da yaşama veda etti. Ayasofya’da bulunan türbede toprağa verildi. Sultan II. Selim’in oğludur. Babası Saruhan sancakbeyi iken dünyaya geldi. Akşehir ve Manisa’da sancakbeyliği yaptıktan sonra 1574’te babasının yerine tahta çıktı. Dönemin en önemli olayı uzun yıllar süren İran Savaşları’dır. Tarihçiler, III. Murad’ın imparatorluğu döneminde Osmanlı’nın gerilemeye başladığı görüşünde birleşirler. Öldüğünde arkasında kırk dokuz çocuk bırakmış olduğu söylenir.

III. Murad şiirlerinde Muradi mahlasını kullanmıştır. Kanuni Sultan Süleyman’dan sonra en çok gazel yazan padişah olduğu gibi tasavvufla ilgili ürünler de vermiştir. Muradi aynı zamanda hat sanatında da ustaydı. Üç dilde şiirler yazmış ve şiirleri dönemin ünlü mutasavvıfları tarafından şerh edilmiştir.

ESERLERİ
  • Divan: nüshaları İstanbul’un çeşitli kütüphanelerindedir.
  • Esrarname: Şeyh Şemsettin tarafından şerh edildiği Osmanlı Müelliflerinde kayıtlıdır.
  • Fütuhatu’s-Siyam
ESER ÖRNEKLERİ
DİVAN’DAN

GAZEL I

Hoş-hısal ol bakmagıl sen herkesün güftarına

Kalbüni kıl bahr-asa gözle kim her kan ne

*

Ma’il cav ü haşem olma sebat olmaz ana

Zuhr-ı uhra kıl taleb bakma cihan etvarına

*

Cay-ı sükna olmadı pes bir rıbat-ı köhnedür

Bu cihanun her ki geldi kendi göçdi darına

*

Zahir ü batında ma’mur ol budur devlet sana

Ol mücahid girmeyesin ta ki düzah narına

*

Merd-i Hakkaani degüldür şol kişi kim ey Murad

Va’deye kıla tahallül turnaya ikrarına

GAZEL II

Çâresiz kaldım Hudâyâ çâre kıl yâ Rab bana

Nefs ü şeytândan halâs eyle beni ey pâdişâ

*

Bir yanım âteş olupdur bir yanımda oldu su

Od ile su arasında sen beni eyle rehâ

*

Hücre-i kalbim tolu kıl şu’le-i envâr ile

Nice bir cürm ü hatâyile ola gönlüm kara

*

Sana yüz tutdum Hudâyâ sen hidâyet eylegil

Senden özge kime kılam pâdişâhım ilticâ

*

Ben Murâd’a kıl inâyet fazlını ey zü’l-celâl

Senden özge kimsenem yokdur benim yâ Rabbenâ

GAZEL III

Biz suretde gördün padişayuz

Veli ma’nada bir kemter gedayüz

*

Bizi yar işiginde anlama yad

Kamuya yad u yara aşinayuz

*

Bu suret aleminde cahilüz biz

Velikin mücteda vü murtazayuz

*

Kuduret gösterüp alemde her dem

Veli batında ey dil asfiyayüz

*

Muradi nesne yok zahir amelden

Veli ayine-i ibret-nümayuz

GAZEL IV

Safha-i kalbimde menkûş oldu çün esrâr-ı Hak

Kande kim kılsam nazar zâhir durur envâr-ı Hakk

*

Zâhir ü bâtındadır çün sırr-ı vahdet lem’ası

Eyledi gavvâs-ı vahdet bahrine dîdâr-ı Hak

*

Çün hakîkat milkine basdı kadem tayr-ı vücûd

Bu vücûdumda vücûdum buldu pes âsâr-ı Hak

*

Cümleden vaz oldu dil buldu özünde cümleyi

Cümle ile olmağa kıldı beni ihzâr-ı Hak

*

Ey Murâdî sen murâd olsan ne var âlemlere

Hakk ile alanın oldu Hak dedi muhtâr-ı Hak

GAZEL V

Ah kim her dem kılur ben mübtalayı zar aşk

Bilmez idüm müşkil imiş dostlar bu kar-ı aşk

*

Tig-i gamla dembedem bu sinemi çak eyledi

Yakdı yandurdı bu bağrum ey dinga nar-ı aşk

*

Bir saçı leyli nigara şöyle mecnun etdi kim

Ta kıyamet etmeyiderdür beni huşyar aşk

*

Ol cemale şöyle kaldı aşık u şeyda beni

Eyleyiser akıbet Mansur-veş berdar aşk

*

Bende kıldı ise sultan u gedayı gam degül

Hükm ederse aleme cana eger hunkar-ı aşk

*

Ol lebi gonca nigara bülbül edelden beni

Kıldı cümle alemi bu gözlerüme har aşk

*

Aşkı asan mı sanursın ey Muradi bilmiş ol

Nakd-ı can ile olur daim hemen bazar-ı aşk

GAZEL VI

Mekan senden yolu ya Rab velikin bi-mekansın sen

Vücudunla zaman memlü velikin bi-zamansın sen

*

Sen ol sultan-ı alemsin tolar na’man ile alem

Cihanı var eden sensin velikin ki-cihansın sen

*

Senündür kuvvet ü satvet senündür izzet u nusret

Ayansın cümleye şaha velikin bi-ayansın sen

*

Aceb kudret durur bu hal aceb hikmet durur bu kar

Beyan eyler seni eşya velikin bi-beyansın sen

*

Muradi bil bu deryanın kenanın bulmadı kimde

Nazar ederse sana bil ki bahr-ı bi-geransın sen

GAZEL VII

Hum-hane vahdetde ben mestane-i aşkam yine

Kaşane-i uzletde ben divane-i aşkam yine

*

Bu kar u barı terk edüp rah-ı fenayı gözleyüp

Umman-ı irfana talup dürdane-i aşkam yine

*

Kalu bela bezminde çün ahd eyledüm canan ile

Hikmet kitabın okuyup ferzane-i aşkam yine

*

Bu yerde bir olmag içün ikilik etmem ihtiyar

Ağyar oluben gayriye canane-i aşkam yine

*

Her dem murad olan Murad’a dilberün maksudıdur

Aşk ateşinde mahv olup pervane-i aşkam yine

MÜNÂCÂT

Bi’smillâhi’r-rahmâni’r-rahim

Âyet-i ünvân-ı kelâm-ı kadîm

Hamd ol Allah’a ki oldur ehâd

Âlim ü allâm ü hâkim ü samed

Ol durur râzık u ferd ü mübîn

Cümle kalmışlara oldur mu’în

Hikmetidir mübdi’-i küll-i vücûd

Hep anadır cümlede olan sücûd

Cümleye sultân-ı Hudâ ol durur

Lutf ile ihsânı igen bol durur

Cümle kalmışlara feryâd-res

Gayrisini anla hevâ vü heves

Çün o durur hâlık-ı kevn ü mekân

Eyle ibâdet ana dün gün hemân

Fâ’il-i muhtâr o durur lem-yezel

Kâdir-i mennân o durur bî-bedel

KAYNAKÇA: İslam Ansiklopedisi, İsen, Mustafa, A. F. Bilkan, T. I. Durmuş (2012). Sultanların Şiirleri, Şiirlerin Sultanları. İstanbul: Kapı Yay.

 

Paylaş