HAYATI

Şair. 1143’te Kars, Ani’de dünyaya geldi. Ölüm tarihi hakkında tam bilgiye sahip değiliz. Asıl adı Kadı Burhâneddîn Ebu Nasr b. Mes’ud Anevi. Hayatı hakkındaki bilgilerimizi şairin yapıtlarından öğreniyoruz. Ani’nin Alparslan tarafından ele geçirilişinden bu şehre yerleşen bir Türk ailesinden geldiği bilinmektedir. Farsçanın yanı sıra kendi deyimi ile “kafir dillerini ve Hristiyan ilahiyatını” da öğrendi. 1160’da Ani kendi Gürcüler tarafından alınınca Anadolu’ya geçti. Sıkıntılı günlerden sonra memleketine döndü. Tefsir, hadis ve fıkıh bilgisini arttırdıktan sonra, 1166’da Tebriz’e yerleşti. Tebriz’de tanıdığı bir vaizin etkisi ile Enisü’l Kulüb adlı yapıtını yazmaya başladı. Daha sonra Ahlat’ta hüküm sürmekte olan Ermanşahlar’da kapılandı. İlki 1188’de olmak üzere iki kez Bağdat’a elçi olarak gönderildi. Burada kadılık yaptı. 1207’de Eyyubiler Ermenşahlar’ın egemenliğine son verince Konya’ya giden şair, dönemin Selçuklu Sultanı I. İzzettin Keykavus’a kapılandı. 1211’de Konya’da tamamladığı yapıtını sultana sundu. Şairin yaşamının bundan sonraki kısmı ile ilgili yeterli bilgiye ne yazık ki sahip değiliz.

Burhâneddîn-i Anevî’nin günümüze gelebilen tek yapıtı Enisü’l Kulüp, Kisâî ve Taberî gibi tarihçilerin eserlerinden faydalanarak hazırladığı bu Farsça eserini Şâhnâme vezniyle (feûlün feûlün feûl) kaleme almıştır. Eser 28.000 beyitten ibaret olup büyük bir kısmı peygamber kıssalarına ayrılmıştır. Yedi bölümden meydana gelen ve Anadolu Selçukluları tarihinin en eski yerli kaynaklarından olan Enîsü’l-ḳulûb aslında dinî-ahlâkî mahiyette edebî bir eserdir. Yapıtın sonunda Emevi ve Abbasi halifelerine ilişkin bölümlerde Selçuklu tarihi konusunda verilen bilgiler çağdaş bir tarihi kaynak olması açısından oldukça önemlidir. Söz konusu bölümler metin olarak bir inceleme ile birlikte M. Fuad Köprülü tarafından yayımlanmıştır. Bilinen tek nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’nde bulunmaktadır (Ayasofya, nr. 2984).

ESERLERİ
  • Enisü’l Kulüp

KAYNAKÇA: Kadı Burhâneddîn-i Ânevî, Enîsü’l-ḳulûb, Süleymaniye Ktp., Ayasofya, nr. 2984, Mehmed Fuad Köprülü, Türk Edebiyatı Tarihi (haz. Orhan F. Köprülü – Nermin Pekin), İstanbul 1980’de, s. 244, a.mlf., “Anadolu Selçukluları Tarihi’nin Yerli Kaynakları I: Anîs al-Kulûb”, TTK Belleten, VII/27 (1943’te), s. 459-522, M. Halil Yinanç, Türkiye Tarihi, Selçuklular Devri I: Anadolu’nun Fethi, İstanbul 1944, s. 54, not 1.

Paylaş