HAYATI

Yaşadığı dönemin en önemli bilginlerinden biri olarak kabul edilen Yusuf Has Hacib, on birinci yüzyılda (1019 yılı olduğu tahmin edilmektedir) Balasagun şehrinde doğmuş ve Karahanlılar ülkesinde yaşamıştır. İyi bir öğrenim gören Yusuf, yaşadığı dönemin alimlerinden çağının bilimlerinin yanı sıra Arapça ve Farsça dillerini öğrenerek yetişti. Türk edebiyatının bilinen önemli ilk eserlerinden biri olan Kutadgu Bilig’ı 1070 yılında Kaşgar ülkesinde tamamladı ve dönemim hükümdarı Hasan B. Arslan’a sundu. Yusuf’un şairlik gücünü değerlendiren hükümdar ona sarayda yüksek bir mevki olan “Has Hacib”lik (hükümdar dairesinin hususi memurluğu) makamını verdi. Böylece Yusuf, Yusuf Has Hacib olarak anılmaya başladı.

Yusuf Has Hacib, en önemli yapıtı olan Kutadgu Bilig’i ilk olarak Uygur harfleri ile yazdı. 6645 beyitten oluşan bu önemli eser, mesnevi biçiminde, seksen beş babla ayrılarak, faülün, faülün, faül ölçüsü ile ve Doğu (Hakaniye) Türkçesiyle kaleme aldı. Yusuf Has Hacib Kutadgu Bilig’de hükümdarlara memleketi iyi idare etmeyi ve halkı mutlu etmesi için neler yapması gerektiğini anlatır. Yapıtın içinde yazıldığı devrin sosyal hayatı geniş bir şekilde tasvir edilir. Yapıtta ayrıca dine, dünyaya ve hayata dair önemli ve felsefi bilgiler fikirler yer alır.

Kutadgu Bilig’in eldeki nüshalarını karşılaştırarak, Türk dilbilim kurallarının bugünkü sonuçlarına göre, asıl müshaya yakın bir eser elde etmeye Prof, Dr. Raşit Rahmeti Arat çalışmış ve elde edilen sonuç Türk Dili Kurumu Yayınları tarafından yayımlanmıştır. Ayrıca eserin Fergona, Mısır ve Viyana’da üç yazma nüshası da bulunmaktadır.

“Eser, şâirin intihap etmiş olduğu yarı hikâye ve yarı temsil tarzında, arada hareketi hazırlayıcı ve izah edici monologlar ve canlı tabiat tasvirleri ile süslenmiş olan sahneleri ile, bütün olarak, öyle mükemmel bir üslûp ve mimârî içine yerleştirilmiştir ki, bu malzemeye başka ne gibi bir şekil verilebileceğini düşünmek bile güçtür” (Reşid Rahmeti Arat)

 

“Kutadgu Bilig; ahlâk, ideal, hayat ve devlet konularında didaktik bir eser, genel olarak aruzun faülün faülün faülün faül vezniyle yazılmış, 6500 beyte yakın bir mesnevidir.” (Behçet Necatigil).

KAYNAKÇA:  İhsan Işık / Ünlü Fikir ve Kültür Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 3, 2013), Fuad Köprülü / Türk Edebiyatı Tarihi (1980)

Paylaş