HAYATI

Yazar, eleştirmen ve çevirmen. 16 Mart 1911’de İstanbul, Fatih’te dünyaya geldi. 9 Temmuz 2004’te İstanbul’da yaşama veda etti. Ertesi gün Erenköy Galippaşa Camiinde ikindi vakti kılınan cenaze namazının ardından Zincirlikuyu Mezarlığında toprağa verildi. Tam adı Ahmet Vedat Günyol olan yazar, bazı yapıtlarını ve çevirmen. Tam adı Ahmet Vedat Günyol. Ali Candan, A. Teleme, Gündat, O. Işık ve Y. Dilli imzaları ile kaleme aldı. Diyarbakırlı Cemil Paşa’nın kızı Mihrinnisa Hanım ile kaymakam Ali Fikri Günyol’un oğlu. Büyük dedesi bilgin ve müderris Yakovalı Ali Efendi, dedesi Adliye müsteşarı Ahmet Şükrü Efendi’dir. Şair ve yazar Süleyman Nazif anne tarafından akrabasıdır.

Ortaöğrenimini 1937’de Saint-Benoit Lisesi’nde tamamlayan Vedat Günyol, 1943’te İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun oldu. Üç yıl devam ettiği Paris Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden iktisat ve uluslararası hukuk sertifikaları aldı. Askerlik görevinden sonra Milli Eğitim Bakanlığı Tercüme Bürosu’nda, İslam Ansiklopedisi Yazı Kurulu’nda çalıştı. Yabancı Diller Yüksek Okulu’nda Fransızca öğretmenliği yaptı. 1972’de İstanbul Erkek Lisesi’ndeki son görevinden sonra kendi isteği ile emekliye ayrıldı. Kasım 1976’da (275. sayısında) Yeni Ufuklar’ı, daha sonra da Çan Yayınları’nı kapatarak bütün zamanını çeviri ve yazı çalışmalarına verdi. Maltepe Anadolu Teknik Lisesi’nde “İnsan Hakları ve Demokrasi” dersleri verdi. Rockefeller Vakfı’nın davetlisi olarak ABD’ye gitti. Columbia ve Harvard üniversitelerinde 11 ay boyunca “Mukayeseli Edebiyat ve Eleştiri” kurslarına katıldı.

Vedat Günyol, 1964’te Sabahattin Eyuboğlu’yla birlikte çevirdiği G. Babeuf’ün Devrim Yazıları adlı kitabını yayımladı. Kitap toplatıldı ve hakkında açılan dava 1967’de beraatla sonuçlandı. 1971’de Azra Erhat, Sabahattin Eyuboğlu ve Thilda Kemal’le birlikte tutuklandı ve 4 ay boyunca İstanbul Maltepe’deki askeri cezaevinde kaldı.

Vedat Günyol’un ilk yazı ve çevirileri 1935’te Yücel dergisinde yayımlandı. Bu dergide Fransız yazarların romanlarını özet halinde tanıtan birçok yazısı çıktı. “Dile Gelseler” başlıklı ilk eleştirisi 1940’ta Yücel dergisinde yayımlandı. Yeni Ufuklar dergisinde çıkan, değişik edebiyat ürünlerini ve edebiyatın içinde bulunduğu sorunları inceleyen yazılarının Türkiye’de fikir ve sanat hayatının gelişmesinde önemli bir yeri vardır. Kendini “gerçekçilik”, “hümanizma” ve “gerçeküstücülük” akımlarına yakın hissettiğini belirten Günyol’un Adam Sanat, İnsancıl, Milliyet Sanat ve Varlık dergilerinde de birçok yazısı yayımlandı.

Vedat Günyol’un eleştiri yazıları hakkında Doğan Hızlan şu değerlendirmeyi yapar: “Günyol, çoğunlukla belgesiz, dayanıksız yargılardan kaçar, bir eleştirme yazısında, ele aldığı yazarın tüm yazılarını bir çırpıda verme kolaylığından özellikle sıyrılmak ister; ayrı ayrı yazılarda o sanatçının ayrı ayrı yanlarını inceleyerek derinleştirmeye çalışır. Böylece bir Batılı eleştirmen gibi bir yazarın derinlemesine yalnızca bir özelliğini tanıtır yazısında. Eleştirmesinde baş öğe, eleştirdiği sanatçının dünya görüşüdür. Sanatçının yazdığı konu karşısında aldığı konumdur.”

Vedat Günyol, Varlık Yayınevi “Kültür ve Edebiyat Birikimimize Katkılarından Dolayı 1988’de Vedat Günyol’un Emeğine Saygı” Ödülüne, Gölgeden Işığa ile 1989’da Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülüne layık görüldü. Günyol ayrıca Edebiyatçılar Derneği Onur Madalyasının; 1995’te Çınar Yayınları Onur Ödülünün; 1998’de Evrensel Kardeşlikten Dünya Barışına Çağrı Ödülünün sahibi oldu. Vedat Günyol, 1998’de Tüyap 16. Kitap Fuarına Onur Yazarı olarak katıldı.

ESERLERİ

Eleştiri:

  • Dile Gelseler, İst.: Çan, 1966
  • Çalakalem, İst.: Çan, 1977

Deneme:

  • Yeni Türkiye Ardında, İst.: Çan, 1966
  • Bu Cennet Bu Cehennem, İst.: Çan, 1975
  • Orman Işırsa, İst.: Çağdaş, 1979
  • Daldan Dala, İst.: Adam, 1982
  • Bilinç Yolunda, İst.: Ada, 1985
  • Güleryüzlü Ciddilik, İst.: Çağdaş, 1986
  • Gölgeden Işığa, İst.: Cem, 1988
  • Giderayak/Yaşarken, İst.: Çağdaş, 1989
  • Güne Doğarken, İst.: Cem, 1992
  • Dünden Bugüne, İst.: Cem, 1995
  • Güne Gün Katmak, İst.: Milliyet, 1995
  • Günlerin İçinden, İst.: İş Bankası, 1999
  • Gün Ola Harman Ola, (Seçmeler), İst.: İş Bankası, 2001
  • Kendimce Denemeler, İst.: Dünya Kitapları, 2003

Günlük:

  • Yine de Yaşarken, İst.: Cem, 1990
  • Yaza Yaza Yaşarken, İst.: Cem, 1991
  • Yaşa Yaşa Gör Temaşa, İst.: Oğlak, 1997

Anı:

  • Uzak Yakın Anılar: I, İst.: Belge, 1990
  • İnceleme-Konuşma:
  • Prens Lütfullah Dosyası, (sunanlar: C.O. Tütengil-V. Günyol) İst.: Çan, 1977
  • Sanat ve Edebiyat Dergileri, İst.: Alan, 1986
  • Konuşmalar 1945-1950 (O. Burian ile) / Çağdaş Türk Edebiyatının Kıyıcığında 1956-1960 (S. Eyuboğlu ile), İst.: Cem, 1995

Çeviri:

  • Tefeci Gobseck (Balzac), Ank.: MEB, 1947
  • İnsanların Dünyası (A. de Saint-Exupéry), İst.: Varlık, 1954
  • Değişim (F. Kafka), İst.: Yeni Ufuklar, 1955
  • Toplum Anlaşması (J. J. Rousseau), Ank.: MEB, 1956
  • Yabancı (A. Camus), İst.: Yankı, 1959
  • Denemeler (A. Camus; S. Eyuboğlu ile), İst.: Çan, 1960
  • Çağımızın Gerçekleri (J. P. Sartre; S. Eyüboğlu ile), İst.: Çan, 1961
  • Başkasının Kellesi (M. Ayme; S. Eyuboğlu ile), İst.: Çan, 1962
  • Cadı Kazanı (A. Miller; S. Eyuboğlu ile), MEB, 1962
  • Çağdaş Politika Sorunları (çeşitli yazarlardan; S. Eyuboğlu ile), İst.: Çan, 1962
  • Dünyamızın Sorunları (B. Russell; S. Eyuboğlu ile), İst.: Çan, 1962
  • Özgürlük ve Kültür (J. Dewey), İst.: Çan, 1962
  • Bilim Ahlakı (A. Bayet) İst.: Çan, 1963
  • Duruşma (F. Kafka), 1963
  • Hakikat Yolundaki Tecrübelerimin Hikâyesi (M. Gandhi), İst.: Rafet Zaimler, 1963
  • Devrim Yazıları (G. Babeuf; S. Eyuboğlu ile), İst.: Çan, 1964
  • Utopia (T. More; S. Eyuboğlu ve M. Urgan ile), İst.: Çan, 1964
  • Dünyamıza Bakış (A. Einstein; S. Eyuboğlu, A. Erhat, C. Çapan, İ. Öztürk, Y. Anday ile), İst.: Çan, 1965
  • Güneş Ülkesi (T. Campanella; H. Kazgan ile), İst.: Çan, 1965
  • İnsanlar ve İnsanlar (Vercos; S. Eyuboğlu, A. Erhat ile), İst.: Çan, 1965
  • Uygarlık (C. Bell; M. Urgan, M.C. Anday, H.Y. Çakır ile), İst.: Çan, 1966
  • Aydınlar ve Toplum (A. Gramsci; F. Edgü, B. Onaran ile), İst.: Çan, 1967
  • Lykurgos’un Hayatı (Plutarkhos; S. Eyuboğlu ile), İst.: Çan, 1967
  • Politika Sanatı (çeşitli yazarlardan derleme; S. Eyuboğlu ile), İst.: Çan, 1967
  • Çağdaş Fizikte Doğa (Werner, Heisenberg; O. Duru ile), İst.: Çan, 1968
  • Özgürlük Sorunları (R. Maublanc; A. Bezirci ile), İst.: Çan, 1968
  • Bugünkü Dünyamıza Bakış (P. Valery; S. Eyuboğlu ile), İst.: Çan, 1972
  • Çağımızın Sorunları Üstüne Düşünceler (B. Russell; S. Eyuboğlu ile), İst.: Cem, 1972
  • Gargantua (Rabelais; S. Eyuboğlu, A. Erhat ile), İst.: Cem, 1973
  • Yasayı Çiğnemenin Tehlikeleri Üstüne (D. Diderot), İst.: Çan, 1974
  • Devrimin Bağrından (Robespierre), İst.: Çan, 1975
  • Marksçılık (H. Lefevbre), İst.: Gelişim, 1975
  • Devrimle Gelen (Saint Just), İst.: Çan, 1977
  • Her Yönüyle Lenin (D. Shub), İst.: Çan, 1977
  • Düşünceler (B. Russell; S. Eyuboğlu ile), İst.: Say, 1982
  • Seyreyle Dünyayı (Temaşa-i Dünya ve Cefakâr u Cefakeş), (M. Evengelinos; haz. R. Anhegger-V. Günyol), İst.: Cem, 1986
  • Çehov, Yaşamı-Sanatı (H. Troyat), İst.: Ada, 1987
  • Seçme Yazılar (A. Balangni), İst.: Logos, 1990
  • Tembellik Hakkı (P. Lafargue), İst.: Telos, 1991
  • Bay Perşembe (G.K. Chestertou), İst.: Milliyet, 1995.

KAYNAKÇA: BF (Mayıs 1999); Nebioğlu, 325; Necatigil, İsimler, 178; Kurdakul, Cumhuriyet, 547-551; Seyda, 197-217; O. Akbal, Yaşasın Edebiyat, İst., 1977, s. 66-69; A. Erhat, En Hakiki Mürşit, İst., 1996, s. 205; D. Hızlan, Kitaplar Kitabı, İst., 1996, s. 261-266; V. Günyol, Dünden Bugüne, İst., 1995, s. 99-282; R. Mutluay, Çağdaş Türk Edebiyatı, İst., 1973, s. 423-424; ay, 50 Yılın Türk Edebiyatı, İst., 1973, s. 274-275, 631, 674, 679, 682; A. Oktay, Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı 1923-1950, Ank., 1993, s. 739, 749; A. Özkırımlı, Yazarları da Vururlar, İst., 1987, s. 92-96; M. Seyda, Çocukluk Yılları, Ank.: 1980, s. 141-144; C. Süreya, “Vedat Günyol İçin Çağrışımlar”, İkibine Doğru, Kasım/Aralık 1987; E. Canberk, “Kopuk Anılarda Yeni Ufuklar ya da Vedat Günyol”, Varlık, S. 967; Semih Emre [R. Mutluay], “Yeni Ufuklar, Vedat Günyol”, Yön, 4 Kasım 1966; S. İleri, “Vedat Günyol’un Denemeleri”, Yeni Ortam, 30 Temmuz 1975; Ş. Balcıoğlu, “Söyleşi”, Yazko Somut, 21 Ekim 1983; C. Gündoğdu, “Vedat Günyol ile Söyleşi”, Varlık, S. 967; G. İnal, “Vedat Günyol ile Söyleşi”, Gergedan, Eylül 1987; M. Menemencioğlu, “Vedat Günyol’la Yaşamı ve Yapıtları Üzerine”, Cumhuriyet Kitap, S. 351; A. Özkırımlı, “Edebiyata Gönül Maratonu”, Cumhuriyet, 27 Haziran 1988; S. Tükel, “Ben Edebiyat’a Gönül Verdim”, Hürriyet, 20 Aralık 1989; T. Uçarol, “Vedat Günyol’la Bir Konuşma”, Varlık, Mayıs 1981; ay, “Vedat Günyol ile Söyleşi”, Gösteri, Ekim 1983

Paylaş