HAYATI

XIX. Yüzyıl Türkçü yazarlarından. 1838 yılında İstanbul’da dünyaya geldi. 1892’de sürgünde bulunduğu Bağdat’ta yaşama veda etti ve Bağdat’ta defnedildi. Tam adı Süleyman Hüsni Paşa’dır. Bazı yapıtlarını Hüsni mahlasını kullanarak kaleme almıştır.

Süleyman Paşa, 1859’da Harbiye Mektebi’nden mezun olduktan sonra Osmanlı Ordusunda subay olarak görev yapmaya başladı. 1867’de Girit İsyanı’nın bastırılmasında gösterdiği başarılardan dolayı rütbesi kaymakamlığı (yarbay) yükseltildi. Daha sonra Harbiye münşeat müdürü olarak tayin edildi. Mirlivalığa (tuğgeneral) yükseldi. Askeri okullar nazırı oldu. Bu görevi sırasında askeri okulların ders müfredatlarında önemli değişiklikler yaptı. I. Meşrutiyet’in ilan edileceği gece askeri okul öğrencilerini silahlandırdı ve Şehzade Murat’ın tahta geçmesini sağladı. II. Abdülhamid devrinde müşirlikle (mareşal) tayin edilerek İstanbul’da uzaklaştırıldı. Karadağ İsyanını bastırdı ve savaş ilan eden Rusları yendi. Bunun üzerine Şıpka kahramanı oldu. Plevne Savaşında Tuna ve Balkan orduları başkomutanı olarak katıldı. Savaş bittikten sonra Sultan II. Abdülhamid tarafından mahkemeye verildi, mahkum edilerek Bağdat’a sürüldü.

Harbiye Mektebi komutanı iken çağın gereklerine uygun değişikler yapan Süleyman Paşa, fen bilimleri, matematik, aritmetik ve geometri gibi derslerin müfredata girmesini sağladı. Menşei Muallim Mektebi’nin açılmasında önemli rol oynadı.

Tarih ve dil alanlarındaki çalışmalarından dolayı Ulusçuluk akımın öncülerinden biri olarak kabul edilen ve Tanzimat Döneminin en büyük Türkçülerinden olan Süleyman Paşa, İslam öncesi Türk tarihinin okulların ders müfredatına girmesini sağladı. Tarih anlayışı dil alanında da uyguladı. Dilimiz Osmanlı dili değil; milletimizin adı ile Türk dili olduğu tezini savundu.

Süleyman Paşa’nın hayatı ve eserleri ile ilgili geniş bilgi 1912 yılında oğlu tarafından kaleme alınan “Süleyman Paşa’nın Muhakemesi” adlı eserde bulunmaktadır.

ESERLERİ

TARİH:

  • Târih-i Âlem (dünya tarihi, Adem peygamberin yaratılışından İslâmiyet’in doğuşuna kadar geçen olayları kapsar, 1874)
  • Umdetü’l-Hakayık (1877 Osmanlı-Rus Savaşını anlatan bu eser, daha önce Ceride-i Askeriyye’de yayımlanan ve 1293 Osmanlı-Rus harbini tenkit maksadıyla yazılmış “Harb-i Ahir ve İstihkamât” adlı eseri tenkit için yazılmıştır, 6 cilt, 1828)
  • Hisse-i İnkılâp (Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilişi ile 5. Murad’ın tahta çıkışını anlatır, 1908)

EDEBİYAT ve DİL:

  • Mebâni’l-İnşâ (2 cilt, 1874)
  • İlm-i Sarf-ı Türkî (Türkçe dilbilgisi, 1875)

DİN:

  • İlm-i Hâl-i Sagir, İlm-i Hâl-i Kebir

ÇEVİRİ:

  • Terceme-i İrâde-i Cüz’iyye (Akkirmanî’den).

KAYNAKÇA: TDE Ansiklopedisi (c. 5, 2004), İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2. bas., 2009), Behçet Necatigil / Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (18. bas. 1999), Şükran Kurdakul / Şairler ve Yazarlar Sözlüğü (gen. 6. bas. 1999)

Paylaş