HAYATI

Divan şairi. Priznen’den dünyaya geldi. 1600’den sonra İstanbul’da yaşama veda etti. Şem’i Mustafa üzerine verilen bilgiler XV ve XVI. yüzyıllarda olan bir başka Şem’i’nin yaşamı üzerine söylenenlerle aynıdır. Ana çizgileriyle verilen bu biyografinin, gerçekte hangi Şem’i’ye ait olduğunu bilmek olanaksızdır. Priznenli iki Şem’i olabileceği gibi, aynı tarikata bağlı iki Şem’i de birbirine karıştırılmış olabilir. Kaynaklarda adı geçen Vefai halifesi Ali Dede, 1583’te ölen, aynı zamanda Mevlevi halifesi olan Ali Dede ise, tezkirelerdeki bilgilerin karışmış olduğu düşünülebilir. Çünkü Şem’i Mustafa, ilkinin tersine, Gülistan, Büstan gibi tasavvufi yapıtların ve Mevlevi’nin şeyhi ile ünlenmiştir. Zeyniliğin bir kolu olan Vefailik ise Mevleviliğe yakın bir tarikattır ve Şeyh Vefa dervişleri de, Mevleviler gibi sema ederler. Üstelik Mevlevi halifelerinden Divane Mehmet Çelebi’nin vefailerle ilişkisi olduğu, melamet yoluna düştüğünü Ali Dede’nin Divaçesi’nden biliyoruz. Kısacası bu tür varsayımlar dışında Şem’i Mustafa’nın yaşamını aydınlatacak bilgilere de sahip değiliz. Yalnız birinci Şam’i konusunda verilen bilgilerin Sehi, Latifi gibi ilk tezkirelerde geçtiği, özellikle Sehi’nin şairin mezarının İstanbul’da olduğunu söylemesi ve Rivazi’nin, ölüm tarihini 1529/30 olarak göstermesi göz önünde tutulursa, belki doğum yerleri aynı ve her ikisi de Şeyh Vefa dervişi olan iki Şem’i’nin yaşamının, yaygın bir söylenti çerçevesinde özdeşleştiği akla en yakın gelendir.

Osmanlı Müellifleri’nde Şem’i’nin asıl adının Semullah olduğu kayıtlıdır. Fehmi Edhem Karatav’ın Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Türkçe Yazmalar Kataloğu’nda ise Şem’i Mustafa olarak geçmektedir. İslam klasiklerinden sayılan Pendname-i Attar, Baharistan, Gülistan, Büstan, Subhatü’l Ebrar gibi yapıtların yanı sıra Mesnevi’nin de altı cildini serh etmiştir. Ayrıca Tuhfetü’l Aşıkın adında, ahlak ve tasavvufu konu alan otuz bölümlük mensur bir yapıtı daha vardır.

Elimizde 1870 ile 1926 arasında altı kez basılan bir Divan’ı Şem’i bulunuyor. Ama içindeki şiirlerin çoğu, birinci Şem’i’nin mecmualarda rastlanan şiirleridir. Kuşkusuz benzeri bir yanlışlık burada da yapılmış, büyük bir olasılıkla, iki Şem’i’nin şiirleri bir divanda toplanmıştır. Bu konunun araştırılması, bilimsel bir çalışmaya konu olması gerekir.

ESERLERİ
  • Divan-ı Şem’i
  • Pendname-i Attar, Baharistan, Gülistan, Büstan, Subhatü’l Ebrar (serh etmiştir)
  • Tuhfetü’l Aşıkın

KAYNAKÇA: Çınar, Mehmet Nuri (2011) Mustafa Şem’i’nin Şerh-i Divan-ı Şahi (İnceleme-tenkitli metin-sözlük). Doktora Tezi. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi

 

 

Paylaş