HAYATI

Deneme yazarı ve felsefeci. 15 Ocak 1925’te İstanbul’da dünyaya geldi. Nermi Uygur,  kalp yetmezliği sonucunda 2005’te yaşama veda etti ve İstanbul’da Zincirlikuyu Mezarlığı’nda toprağa verildi. Mediha Hanım ile İbrahim Ethem Uygur’un oğludur.

İlkokulu İstanbul’un çeşitli okullarında okuyan Mermi Uygur, 1944’te Galatasaray Lisesi’ni bitirdi. 1948’de İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’nden mezun oldu. Askerliğinden sonra aynı fakültede asistan olarak çalışmaya başladı. Bu dönemde Latince, Fransızca ve Almanca öğrendi. 1952’de “Wilhelm Dilthey’a Göre Konuca Temellendirmeleri Bakımından Manevi Bilimler Öbeğinin Meydana Getirdiği Bilgi Bağlantısı” başlıklı tez çalışması ile doktora eğitimini tamamladı. Daha sonra Almanya’ya giden Mermi Uygur, burada Köln Üniversitesi’nde fenomenoloji üzerine uzmanlaştı. Ayrıca Avrupa’nın çeşitli üniversitelerinde araştırmalar yaptı. İstanbul Üniversitesi’ndeki görevini sürdürdüğü dönemde Almanya’da Wuppertal Üniversitesi’nde birkaç yıl mantık, dil, sanat, kültür ve felsefe konularında dersler verdi. Son görev yeri olan Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü’nden 1988’de kendi isteği ile emekliye ayrıldı.

Yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan Mermi Uygur’un ilk yazısı 1960 İhtilali’nden sonraki aylarda Türk Dili dergisinde yayımlandı. Sonraki yıllarda çalışmaları Değişim, a, Felsefe, Arkivi, Yeni Dergi, Türk Dili ve Yeni Ufuklar gibi pek çok dergide yer aldı. Öğrencilik yıllarında Nurullah Ataç’ı ilgi ile izleyen Mermi Uygur, bu dönemde çok sayıda deneme kaleme aldıysa da bu denemelerini yayımlamadı. Yazıları ile Mermi Uygur, kendi deyimi ile edebiyatı felsefeyle, felsefeyi edebiyatla kaynaştırma çabası içine girdi. Mermi Uygur’a göre felsefenin edebiyatla, edebiyatın da felsefe ile uzlaştırılırsa her ikisin de gelişmesi, anlaşılması, benimsenmesi kolaylaşacağı gibi, ele alınan sorunlara da çözüm bulunur. Çünkü her iki alanın da temel konusu, ilgi konusu insandır. Felsefe, dil, düşünce, davranış, şiir, edebiyat, deneme, inceleme insan çevresinde bulunan varlık alanını oluşturan başlıca konulardır.

Mermi Uygur, Türkçe dışında, Fransızca, İngilizce ve Almanca yayın etkinlikleriyle yalnızca Türkiye’de değil, yurtdışında da özgün bir düşünür ve denemeci olarak adından söz ettirdi. Yazarın, ayrıca Almanca, Fransızca ve İngilizceden felsefe alanında çevirileri de yayımlandı. Uygur’un yapıtları hakkında “Mermi Uygur’un Felsefe Dünyasından” adı ile B. Çotuksöken tarafından hazırlanmış bir de çalışma bulunmaktadır.

Atalay Girgin, Mermi Uygur hakkında “İlk kez 1984 yılında yayınlanan ‘Kültür Kuramı’nda Uygur, yeni bir kavramdan söz eder. Bu kavram ‘çokkültürlülük’tür. Delalet ettiği gerçeklik, tarihsel ve toplumsal olarak eski olsa da, o yıllarda kendisi yenidir, çokkültürlülük kavramının. Ki bu kavram, yalnızca tarihsel olarak dünde varolana işaret etmez. Aynı zamanda güncelde varolan ve süregiden toplumsal gerçekliğe de delalet eder” değerlendirmesini yapmıştır.

PEN Yazarlar Derneği kurucu üyesi olan Mermi Uygur, Türk Felsefe Kurumu ve Edebiyatçılar Derneği onur üyesidir. Uygur, 1959’da “Edmund Husserl’de Başkasının Ben’i Sorunu” başlıklı çalışması ile Türk Dil Kurumu Bilim Ödülü ile 1995’te “Tadı Damağımda” ile de Sedat Simavi Edebiyat Ödülünün sahibi oldu.

ESERLERİ

DENEME-İNCELEME:

  • Edmund Husserl’de Başkasının Ben’i Sorunu (1958)
  • Dilin Gücü (1962), Felsefenin Çağrısı (1962)
  • Dünya Görüşü (1963)
  • Güneşle (1969)
  • İnsan Açısından Edebiyat (1969)
  • Güneşle (1969)
  • 100 Soruda Türk Felsefesinin Boyutları (1974; Türk Felsefesinin Boyutları adıyla: 2002)
  • Kuram Eylem Bağlamı – Çözümleyici Bir Felsefe Denemesi (1975)
  • Dil Yönünden Fizik Felsefesi (1979)
  • Philosophie der Turkischen Sprache (Türk Dilinin Felsefesi, 1980)
  • Yaşama Felsefesi (1981)
  • Bilim Gücü (1984)
  • Kültür Kuramı (1984)
  • Çağdaş Ortamda Teknik (1989)
  • Bunalımdan Yaşama Kültürü (1989)
  • İçi Dışıyla Batı’nın Kültür Dünyası (1992)
  • Bir Deneme Bir Tutam Deyiş (1992)
  • Tadı Damağımda (1995)
  • Bunalımdan Yaşama Kültürü (1996)
  • Başka Sevgisi (1996)
  • Salkımlar (1998)
  • Dipten Gelen (1999)
  • Denemeli Denemesiz (1999)
  • İçimin Sesi (2001)
  • Eşekler İkindiler Yetişimler (deneme, 2005)

ÇEVİRİ:

  • Tarihte Gelişme ve Krizler (Erch Rothacker’den, 1955)
  • Ahlâk Denen Bilmece (Heinz Eeimsoeth’ten, 1957)

KAYNAKÇA:  İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) – Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) – Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2007, 2009) –  Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 4, 2013) – Encyclopedia of Turkey’s Fomous People (2013), Zeki Ömer Defne / Nermi Uygur’un Denemeleri (Türk Dili, Ağustos 1970), Şenay Kalkan / Nermi Uygur Yaşama Felsefesini Anlatıyor (Varlık, Şubat 1982), Betül Çotuksöken / Nermi Uygur’un Felsefe Dünyasından Kesitler (1995), Arslan Kaynardağ / Felsefecilerle Söyleşiler (s. 121-174, 1986), Enis Batur / Bir Metafor Olarak Nekahat: Nermi Uygur Portresi (Sanat Dünyamız, Yaz 1989), Ünlü Fikir ve Kültür Adamları (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 3, 2013)

 

Paylaş