HAYATI

Bilgin ve şair. Asıl adı Mahmut’tur. 1472’de Bursa’da dünyaya geldi. 1532’de Bursa’da yaşama veda etti. Mezarı dedesi Ali Paşa tarafından yaptırılan camilerden birindedir. Babası II. Bayezid’in hazine defterdarı Osman Çelebi, dedesi Yeşiltürbe’nin nakışlarını yapan Nakkaş Ali b. İlyâs Ali’dir.

Eserlerinden edinilen bilgilere göre Muradiye medresesine devam etti ve çağının bilginlerinden dersler aldı. Nakşibendi şeyhi olan Emir Ahmedü’l Buhari’ye bağlandı. I. Selim’e sunduğu Hüsn ü Dil adlı yapıtından dolayı kendisine otuz beş akçe yevmiye bağlanan Lamii Çelebi, bu sebeple kendini dünya işlerinden çekerek tasavvufa ve yapıtlarına verdi. Yaşamı, gerek Yavuz Sultan Selim gerekse Kanuni Sultan Süleyman’a sunmuş olduğu yapıtlardan almış olduğu bağışlarla geçti. Kanuni Sultan Süleyman’ın vezirlerinden İbrahim Paşa’nın Lamii Çelebi’yi koruduğu anlaşılmaktadır. Bir ara dört bin akçelik bir vakıf kuran Çelebi, mütevelli olarak da Mevlana Muslihiddin Musa’yı (Merkez Efendi) seçmişti.

Divan edebiyatının hemen hemen her türünde yapıtlar veren Lamii Çelebi, Nakşibendiliğin ve Abdurrahman Cami’nin etkisinde kaldı. Cami’nin yapıtlarının çevirisinde gösterdiği başarıdan ötürü Cami-i Rum adı ile anılan şairin otuza yakın yapıtından sadece bir bölümü basıldı. Çevirilerinde özgürce davranmış, kimi yapıtlarını derleme yolu ile oluşturmuştur. Arapça ve Farsça bilgisinin genişliği, İslami ilimlere ve tasavvufa egemen oluşu hemen hemen her yapıtında görülmektedir. Ününü de bilgisine, yapıtlarının çokluğuna ve çevirilerine borçludur. Şair olarak, aynı çağda yaşayan ve gazel, kaside, mesnevi alanlarında ünlenen Zati, Kara Fazlı, Taşlıcalı Yahya, Baki, Hayali, Bağdatlı Ruhi ve Fuzuli gibi şairlerin çizgilerine de ulaşamamıştır.

ESERLERİ

Mensur:

  • Nefahatü’l-Üns Tercümesi (Fütūhu’l-Mücāhidīn li-Tervīhi Kulūbü’l-Müşāhidīn)
  • Şevahidü’n-Nübüvve Tercümesİ
  • Şerefü’l-İnsan
  • İbret-nüma
  • Hüsn ü Dil
  • Münazara-i Bahar ü Şita
  • Letâifnâme
  • Münşeat
  • Şerh-i Dibace-i Gülistan

Manzum:

  • Divan
  • Guy u Çevgan
  • Şehrengiz-i Bursa
  • Vamık u Azra
  • Vis ü Ramin
  • Salaman u Absal
  • Şem ü Pervane
  • Ferhad u Şirin
  • Maktel-i Hüseyin
  • Lügat-i Manzûme
ESER ÖRNEKLERİ

Şunda bir pak kız oğlan bulunur mu dellal

Yanağı gül sözü şirin dili şekker lebi bal

 

Beni hindu gözü cazu kaşı yay kirpiği ok

Zülfü anber nefesi misk ü teni penbe misal

***

Ol perinin şivesinden anladım bildim yakıyn

Kim hayal-i hab imiş dünyay-yı dün-i bikarlar

***

Senin gitmez başından bü havalar

Dimağın cümle toprak dolmayınca bu sergendanlığın payanı yokdur

Vücudun serteser hak olmayınca.

KAYNAKÇA: Songül Karaca, Lâmi’î Çelebi, Fütûhu’l-Mücâhidîn li-Tervîhi Kulûbi’l-Müşâhidîn (Nefehâtü’l-Üns Tercümesi): İnceleme, Tenkitli Metin, Sözlük, Dizin (Doktora Tezi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, 2019), Mustafa Altuğ Yayla, “Lamiî Çelebi ve Onun Maktel-i Âl-i Resûl’u: 16. Yüzyıl Vaizlerinden Molla Arab’ın Maktel Karşıtlığına Yakından Bakmak,” içinde IV. Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi, Bildiriler Kitabı – III (Edebiyat – Tarih), (İstanbul: İlem Yayınları, 2015)

 

 

 

 

Paylaş