HAYATI

Divan şairi. 1611’de İstanbul’da dünyaya geldi. 1665’te İstanbul’da yaşama veda etti. Asıl adı Mehmet olan İsmeti, Birgili Mehmet Efendi’nin torunudur. Medrese öğrenimi gördü. Daha sonra bilgisiz kişilerin ilmiye sınıfı içinde kayırıldığı görünce mesleğinden ayrıldı. Ardından Yenikapı mevlevihanesi şeyhi Doğani Ahmet Dede’ye bağlanıp dervişlik yoluna girdi. Bir süre sonra da yeniden müderrislik görevine döndü. Sırası ile Şam, İzmir, Edirne, Galata, İstanbul ve Selanik kadılıklarında, Anadolu ve Rumeli kazaskerlik görevlerinde bulundu.

“İsmeti nin cay-ı adu ola yeri” dizesi İsmeti’nin ölüm tarihini belirtir.

Divan geleneğini sürdürdüğü şiirleri ile dönemin beğenilen şairlerinden biri olan İsmeti, dedesi Birgili Mehmet Efendi’nin Tarikat-ı Muhammediye adlı Arapça yapıtını Türk diline çevirdi. Şiirlerini topladığı bir Divan’ı bulunmaktadır.

“Ruyuna baksa alamaz kendüyü dilde bir zaman

Pa-yı nigaha zülfünün her teli bir kemend olur”

ESERLERİ

  • Divan: Divan-ı İsmet adı ile 1874’te ve İsmeti Divanı adı ile 1974’te Haluk İpektan tarafından yayımlandı.
  • Tarikat-ı Muhammediye: Türkçeye çevirdi.
  • İsmeti’nin, ayrıca fıkha dair bazı talikat ve mektupları vardır.
ESER ÖRNEKLERİ
DİVAN’DAN

GAZELLER

GAZEL I

Dem-be-dem eyledikçe ah şu’le dil bülend olur

Havf ederim ki damen-i zülfüne bir gezend olur

 

Ruyuna baksa alımaz kendüyü dide bir zaman

Pay-ı nigaha zülfünün her teli bir kemend olur

 

Naz ile her tebessümi meclise bir safa verir

Bezmde mest dilberin şivesi dil-pesend olur

 

Sagar-ı lütf-ı sed ider reh-güzer-i şikayeti

Har u rica gelir cuy-ı sirişke bend olur

 

Aşk ile mest olan dilin kaydına düşme İsmeti

İrse de subh-ı vapesin sanma ki huş-mend olur

GAZEL II

Ne feyz-i şevka ne ser-sebzi-i bahara döner

Bu köhne çarh-ı felek bilmezem ne kara döner

 

Hezar bezmi şikest itdi rüzgar henüz

Bu nüh piyale dahı turna bir karara döner

 

O meh-veşin bakamam ruyına hicabımdan

Hemin sahife-i ruhsan lale-zara döner

 

Ne mümkin eylememek rind nuş-ı mey bi-bak

Nihan giden suy-ı hımara aşklara döner

 

Ne dem ki devr ide meclisde İsmeti saki

Elinde cam ile bir merd-i subha-dara döner

GAZEL III

Açılsa gonçe-veş dil geşt-i ba itsem bahar olsa

Bir elde sagar-ı la’lin bir elde dest-i yar olsa

 

Çemende hem çü nergis ateşin badeyle ayş itsek

Nişat Ahsert- h’an” olsa dil-i gam dağ-dar olsa

 

Olup hem-hal zülfünle bulurdı tesliyet hatır

O gisular da bir müddet perişan-rüzgar olsa

 

İder bi bir hikayet aşk ü ahın İsmeti yara

Ne denlü macera-yı derd-i aşkın bi-şumar olsa

GAZEL IV

İderdi merhamet ol gamze-kar naz bana

Vireydi baht iger ruhsat-ı niyaz bana

 

Zeban-ı lalümü bigane niyaz itdi

Cefalar eyledi bu çarh-ı hile-baz bana

 

Neden bilürdü dil-ayin-i bezm-i dildarı

Açılmasaydı eger perde-dar-ı raz bana

 

Nigah-ı mihr ü vefa zann ider gören amma

Ne guşeler ider ol çeşm-i fitne-saz bana

 

Henüz İsmetiya mest-i cam-ı pişinüm

Neler sunar dahi saki-i dil-nevraz bana

KAYNAKÇA: Zavotçu, Gencay (hzl.)(2017). Rızâ Tezkiresi. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/60735,riza-tezkiresipdf.pdf. [erişim tarihi: 01.01. 2019], İsen, Mustafa (1982). “İsmetî Mehmed”. Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. C.5. İstanbul: Dergâh Yay. 10-11, Necatigil, Behçet (2007). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü. İstanbul: Varlık Yay.

 

Paylaş