HAYATI

Mutasavvıf ve şair. 1454’te Amed’te (Diyarbakır) dünyaya geldi. 1533’te Mısır’da yaşama veda etti. Babası Şeyh Muhammed’dir. Amcasının gözetiminde öğrenimini yaparken bilgisini arttırmak amacı ile Tebriz’e gitti. Uzun Hasan’ın kazaskeri olan Mevlana Hasan tarafından korunarak İslami bilimleri tam anlamıyla kavradı ve Mevlana Hasan’ın güvenini kazandı. Uzun Hasan tarafından Dede Ömer Ruşeni’yi Tebriz’e davet etmek için gönderildiğinde, ünü tüm Azerbaycan’a yayılmış olan bu şeyhle karşılaştığı zaman hissetmiş olduğu bir değişiklik üzerine onun müridi olmuş ve şeyhinde hilafet almıştı. Şiilerin baskısı üzerine, Tebriz’de yaptırılan Ruşeni zaviyesinde çok kalamadı, oğulları ile birlikte Diyarbakır’a kaçtı. Bir süre sonra da Mısır’a kaçtı. Yavuz Sultan Selim’in Mısır’ı almasından sonra da irşada devam eden İbrahim Gülşeni, bir ara da Kanuni Sultan Süleyman’ın çağrısı üzerine İstanbul’a geldi. Bu sırada yüz dört yaşında olduğu, gözlerinin görmediği, padişahın buyruğu ile gözlerinin tedavi ettirildiği ve gözlerinin açıldığı söylenir. İstanbul camilerinde vaazlar veren Gülşeni’ye bu sırada halktan ve ileri gelenlerden pek kişi bağlanmıştır. Kemalpaşazade’nin (İbn Kemal) Nişancı Mustafa Bey’in Fenari Muhyiddin Efendi’nin onu sevenler arasında bulunduğu söylenir. Tekrar Mısır’a dönen İbrahim Gülşeni, el-Müeyyediye’de, Türkçe anlamı “zamanın kutbu İbrahim öldü” olan Arapça bir terkibin gösterdiği hicri takvim ile 940’ta hayatını kaybetti.

Şair’e Gülşeni mahlasını, şeyhi Ömer Ruşeni vermiştir. Türkçe şiirlerinde Nesimi’nin ve Yunus Emre’nin etkisi görülür. Kuşkusuz şiirlerinde tasavvuf etkisi ağır basmaktadır. Bir yandan Mevlana’nın etkisinde de olduğu açıktır. Zaten kurucusu olduğu Gülşenilik’ten söz eden menakıplar, bu inancın Mevlevilikle olan ilgisi üzerine muhakkak dururlar. İbrahim Gülşeni’nin de Mesnevi’ye nazire yazması bunu gösterir. Şairliği üzerinde durulurken bir tarikat şeyhi olduğu unutulmamalıdır.

ESERLERİ
  • Manevi (40.000 beyitten oluşan Farsça yazılmış bir mesnevi, Mevlana’nın yapıtına naziredir)
  • Türkçe Divan
  • Simurgname
  • Çobanname
  • Risaletü’l Edvar
  • Kenzü’l Cevahir
ESER ÖRNEKLERİ

Ben bu ile garip geldim kimse halim bilmez benim

Eğer sabır eyler isem gönlüm karar kılmaz benim

***

İkiliği terkedüben birlik yolun tutan benem

Kasvet içinde bulunup vahdet ile iten benem

KAYNAKÇA: Himmet Konur / İbrahim Gülşenî / Hayatı Eserleri –Tarikatı (2000), Nihat Azamat / TDV İslâm Ansiklopedisi (c. 21, 2000), İhsan Işık / Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2006, gen. 2. bas. 2007) – Diyarbakır Ansiklopedisi (2013

 

Paylaş