HAYATI

Divan şairi ve tarihçi. 1541’de Gelibolu’da dünyaya geldi. 1600’de Cidde’de yaşama veda etti, Şam, Erzurum, Bağdat ve Amasya’da defterdarlık görevlerinde bulundu. Ali Mustafa Paşa’nın son görev yeri Cidde defterdarlığı oldu. Kanunu Sultan Süleyman ve II. Selim dönemlerinde yaşadı. Gelibolulu Mustafa Ali Paşa, Kıbrıs fethine birlikte katıldığı Lala Mustafa Paşa’nın himayesinde yaşadı ve divan katipliği yaptı.

Manzum eserleri de bulunan Gelibolulu Mustafa Ali Paşa’nın en önemli eseri ilk iki cildi, diğer iki cildi ise Moğolların ve Türklerin hayatını yansıtan dört ciltlik “Künhül’Ahbar”’dır. Cevdet Paşa’ya kadar yaşayan öteki tarihçiler gibi değerlendirme, karşılaştırma, yorum yöntemlerinden yararlanmayan, ya duymaya ya da betimlemeye dayanan bir anlayışla, genellikle yansıtama çerçevesinde kaldığı halde anlaşılır bir anlatım kurabilmiştir. İbnül Elim Mahmut Kemal İnal tarafından baskıya hazırlanan “Menakıb-i Hünerveran” adlı yapıtında ise aynı anlatım özelliği içinde yaşadığı dönemin ünlü hattatlarını, mücellit ve tezhipçilerini (yaldızlama) yaşamları ve sanatları üzerine bilgi verir. Osmanlı İmparatorluğu’nun XVI. Yüzyıl yaşamını anlatan yapıtı “Mevaid’ün Nefaisfi Kavaid’il Mecalis” , 1975’te Cemal Yener tarafından günümüz Türkçesine çevrilerek yayımlandı.

Asıl şahsiyeti nesirde görülen büyün tarihçi, Gelibolulu Mustafa Ali Paşa, Divan’ı da döneminde orta seviyenin üstüne çıkmış değerli bir eserdir. Pek çok şiiri en itinalı dergilerde dahi yer aldı. Bu şiirlerin arasında canlı, doğal, sevimli ve ritmik olanları da bulunmaktadır. “Sadef-i Sad Güher” adını taşıyan eserini elli üç yaşında iken 1592’de yazdı. Şair, güzel şiirin nadir olduğunu, bugüne kadar iki divan yazdığını, vaktiyle Hayali, Fevri, Necati ve Zati’nin divanlarını tetkik ettiğini, bunların her birinde güzel gazellerin sayısının otuza, kırka çıkmadığını şu manzum eserinde şöyle söylüyor:

“Şu’aranın aransa güftarı

Yüze Çıkmaz güzide eş’arı”

Bu sebeple kendi divanlarından güzel yüz gazel seçerek yeni bir divan meydana getirdi. Gelibolulu Mustafa Ali Paşa’nın bu gazelleri diğer divanları da yer almaktadır.

 ESERLERİ
  • Künhü’l-Ahbar (4 cilt, 1860-70)
  • Menâkıb-ı Hünerverân (Hünerlilerin Menkıbeleri, 1586, Hattatların ve Kitap Sanatçılarının Destanları adıyla 1982)
  • Türkçe Divan (dört Türkçe divanı vardır: 1567-1574 [gazel ve kasideler], 1574, dördüncü divanı şair Hisâlî ölümünden sonra tertip edilmiştir)
  • Melâidü’n-Nefâis Kavaidi’l-Mecalis (muaşeret, Osmanlı Gelenek ve Görenekleri adıyla, Cemil Yener tar. 1975; Ziyafet Sofraları adıyla, Orhan Şaik Gökyay tar. 1978)
  • Mühr-ü Mah, Heft Meclis (Kanuni’nin son yılları, II. Selim’in tahta çıkışı)
  • Farsça Divan, Mir’atü’l-Evalim (Hz. Peygamber’in mucizeleri)
  • Nusretnâme (İran seferini anlatır)
  • Câmiü’l-Hubur der Mecâli-ü’l-Sur (Şehzade Mehmet’in sünnet düğünü)
  • Hilyetü’l-Rical (tasavvuf).

KAYNAKÇA:  İhsan Işık / Yazarlar Sözlüğü (1990, 1998) – Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi (2001, 2004) – Encyclopedia of Turkish Authors (2005) – Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi (2007, 2009) –  Ünlü Edebiyatçılar (Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi, C. 4, 2013) – Encyclopedia of Turkey’s Fomous People (2013), Mehmed Çavuşoglu / Âlî’de Tenkid: Osmanlı Araştırmaları VII-VIII (1988), Ömer Faruk Akün / Alî Mustafa Efendi (TDV İslâm Ansiklopedisi 2, 1989), Mehmet Şeker / Gelibolulu Ali ve Mevâidü’n-Nefâis Kavâidü’l-Mecâlis (tenkittahlil, 1996), Behçet Necatigil / Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (18. bas. 1999).

 

 

 

Paylaş