22 Ekim 1862’de İstanbul’da dünyaya geldi. 13 Temmuz 1936’da İstanbul’da hayatını kaybetti. Fatma Aliye Türk edebiyatındaki ilk kadın romancıdır. Bir Kadın, Bir Hanım, Aliye, Mütercime-i Meram imzalarını da kullandı. Tanzimat döneminin ünlü siyaset adamalarından Ahmet Cevdet Paşa ile Adviye Rabia Hanım’ın kızı, yazar Emine Semiye’nin kardeşidir. Özel bir öğrenim görerek yetişti. Gençlik yıllarında gerek babasının gerekse Ahmet Mithat Efendi’nin yakın ilgisi, yetişmesinde önemli rol oynadı. Arapçanın yanı sıra Fransızca dersleri de aldı, ek olarak İslam felsefesi okudu. Babasını görevi sebebi ile Halep, Yanya, Şam ve Beyrut’ta bulundu. 1878’de Kolağası Faik Bey ile evlendi.

Evlendikten sonra yazı hayatına girdi. Fransızcadan yaptığı çevirilerinde ve ilk yazılarında farklı takma adlar kullandı, yazılarına ancak 1890 yılından sonra kendi imzasını atabildi. Hanımlara Mahsus Gazete, Tercüman-ı Hakikat, İkdam ve Sabah gazetelerinde yazıları yayımladı. Yazdıkları ile beraber bazı önemli toplumsal olaylara katıldı. 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı sırasında şehit ve gazi ailelerinde yardım amacıyla Cemiyet-i İmla adlı örgütü kurdu ve yardım kampanyaları başlattı. Ayrıca Hilal-i Ahmer Cemiyeti’nin ilk kadın üyesidir.

1908’de Meşrutiyet’in ilanından sonra yavaş yavaş yazı hayatından uzaklaştı. Kızlarından birinin Katolik rahibe olması ve biraz da buna bağlı olarak sağlığının bozulması üzerine Cumhuriyet’in ilanından sonra yazı hayatına nokta koydu. Kabri Feriköy Mezarlığı’ndadır.

Edebi bakımdan romanlarının büyük bir değeri olmasa da, onun ilk kadın romancı oluşu ve dönemin bir kısım toplumsal etkinliklerine katılması edebiyat tarihinde yer almasına yol açmıştır. Başlangıçta Ahmet Mithat Efendi’nin romanlarını okuyarak yetişen Fatma Aliye ilk romanı “Hayal ve Hakikat”i onunla birlikte kaleme almıştır.

İlk eserinde Fransız romantiklerinin etkisi altında kalan Fatma Aliye, giderek gerçekleri yansıtmıştır. Konuları daha çok Osmanlı ailesi içinde geçen romanlarında diğer eserlerine göre daha sade bir dil kullanmıştır. Yaşadığı dönem bakımından bir yenilik olarak mektup tarzında roman yazan, ayrıca anı, tarih ve felsefe kitapları da kaleme alan Fatma Aliye’nin bazı yapıtları Fransızca ve Arapçaya çevrilmiştir.

ESERLERİ

ROMAN: Muhâderât (1892), Refet (1898), Udî (roman, 1898, yeni bas. 2002), Levâyih-i Hayât (h. 1315), Enin (yarım kalmış romanı, 1898), Hayal ve Hakikât (Ahmet Midhat ile, çev. Yahya Bostan, ilk basımı h. 1309, 2002).

ÖYKÜ: Çıplak Güvercinler (2005).

ARAŞTIRMA-İNCELEME-ANI-MEKTUP: Namdâran-ı Zenân-ı İslâmiyûn (1892), Mahmut Esat Efendi’nin Taaddüd-i Zevcâti’ne Zeyl (1899), Levâyin-i Hayat (1899), Tarih-i Osmanî’nin Bir Devre-i Mühimmesi: Kosova Zaferi-Ankara Hezimeti (1915), Ahmet Cevdet Paşa ve Zamanı (1912-1913), Ahmet Midhat Efendi (1994), Garip Nine, İstilâyı İslâm, Nisvan-ı İslâm (anı, h. 1309), Ta’lim ve Terbiye-i Binam-ı Osmaniye, Taaddüd-i Zevcât (Mahmut Esat’la birlikte), Tedkîk-i Ecsâm (h. 1317), Terâcim-i Ahvâl-i Felasife (h. 1316), Tercüme-i Ahval-i Selâtin.

ÇEVİRİ: Meram (Georges Ohnet’den, “Bir Kadın” imzasıyla, 1890).

Paylaş