HAYATI

1903 yılında İstanbul’da dünyaya geldi. 16 Mayıs 1983 günü İstanbul’da hayatını kaybetti. Öğrenimine babasının görev yeri olan Bingazi’deki Cizvit Okulu’nda başladı. Kumkapı’da bir Fransız okulu ve Hadıka-i Meşveren Ortaokulu’nda sürdürdüğü orta öğrenimini İstanbul Erkek Lisesi’nden tamamladı. 1921 yılında Darülbedayi’ye girerek tiyatro çalışmalarına başladı. Almanya’da tiyatro ve müzik öğrenimi gördü. Dönüşünde İstanbul Şehir Tiyatroları’nda aktörlük ve rejisörlük, Devlet Konservatuarı’nda öğretmenlik yaptı. Bir süre gazetecilik, Ankara Radyosu’nda spikerlik ve yayın şefliği görevlerinde bulundu. 1930’lu yıllarda “Bir Millet Uyanıyor” ve “Karım Beni Aldatıyor” filmlerinde oynadı. 1962 yılında emekli oluncaya kadar oyunculukla birlikte konservatuarda hocalık yaptı. Daha sonraki yıllarda Türk Edebiyatçılar Birliği’nin başkanlığını üstlendi ve Metin İlkin’in sahibi olduğu sosyalist edebiyat dergisi Gelecek’in kurucuları arasında yer aldı. Kabri Zincirlikuyu Mezarlığı’ndadır.

Ercümend Behzad Lav’ın ilk şiirleri bir yazar ve şair grubu tarafından çıkarılan Çelenk adlı ortak kitapta yayımlandı. Daha sonra dergilerde yayımladığı şiirlerini S.O.S. adlı kitabında topladı. S.O.S.’te dünya düzenine ve geleneksel olana bir başkaldırı, öfke ve alay vardır. Almanya’da fütürizm, dadaizm ve gerçeküstücülük akımlarını tanıma fırsatı bulan, ancak bu akımlardan hiçbirine bütünü ile bağlanmayan Lav, dadaizmin etkisi ile şiirlerinde biçime çok önem verdi, alışılmış şiir kalıplarının dışına çıktı. Fütürizmin etkisi ile sözcüklerin, seslerin kullanılışını ve ritmi ön plana çıkardı, ölçü ve uyağa karşı çıktı. Gerçeküstücülük akımının etkisiyle, şiirde anlamın okurun çağrışımları ile tanımlanabileceğini savundu. Bütün bunlar eski kuşak şairler tarafından eleştirildi. İlk yayımlandığı dönemin şiir anlayışlarına ters düştüğü için suçlanan S.O.S’in ikinci baskısı 1965 yılında dinsel, kutsal inançları aşağılama savı ile toplatıldı.

1934 yılında Kaos kitabında çağdışı kuramlarla alayı ve sömürüye karşı çıkışını sürdürdü, uzay çağının getirmiş olduğu karmaşayı sergiledi. S.O.S. ve Kaos’ta gerçek dünyayı bütün katı ve soğuk yönleri ile sergileyen Ercümend Behzad Lav, 1940’da Açık Kilidim Açıl ile bir masal dünyasına yöneldi, çocukluğun masalsı günleri, aşk, doğa gibi temaları işledi. Doğan Hızlan Açıl Kilidim Açıl’daki şiirlerin ortak özelliğinin fantezi olduğunu söyler ve bazı şiirlerde fütürist etkiden söz eder. Lav, 1950-62 yılları arasında kaleme aldığı şiirleri topladığı Mau Mau’da Afrika insanın emperyalist devletlerce sömürülmesini ve bu insanların bağımsızlık mücadelelerini anlattı. 1964’te yayımlanan Üç Anadolu adlı eserinde 13. Yüzyıldan 20. Yüzyıla uzanan bir Anadolu destanıdır. Moğol istilası ile başlayan savaşlar, Osmanlı Devleti’nin yıkılışı ve Kurtuluş Savaşı, uzay çağını yakalama yarışı gibi geniş bir zaman dilimine yayılan kitapta her dönem kendi diliyle anlatmıştır. Bu nedenle bu kitapta eski Anadolu Türkçesi, Osmanlı Türkçesi ve çeşitli söyleyişlere yer verilmiştir.

Ercümend Behzad Lav şiirlerinin yanı sıra iki de tiyatro oyunu kaleme aldı. 1940’da Karagöz Stepte adlı oyunda Cumhuriyet rejimi ve öncesi karşılaştırılır. Yazarın deyimi ile “Putlar soytarısı Asur Banipal’in somurtluk güldürüsü” olan Altın Gazap’ta ise geçmişe ve geleceğe göndermeler ile çağın eleştiriş yapılır. Şiirlerinde geleneğe karşı çıkan şair, oyunlarında geleneksel Türk tiyatrosunun bazı öğelerini kullanır.

Ahmet Oktay, Ercümend Behzad Lav hakkında: “Ercümend Behzad’ın bence asıl önem taşıyan ilk üç kitabında imgeci bir kimlik egemendir. Gerçeküstücü imgeleme çok yakın durmaktadır Lav: ‘Bir kuduz kedi kurmuş sokakta aya pusu’, ‘yosun dişlerinde ağaç kabukları’, ‘uyur gözünde kafatasının firavun böceği’ / ‘Gece kan tüter şehir / Açılır boy salar Ay’da mumyalar çiçeği’ gibi dizeler yeterli bir düşünce vermektedir. Ercümend Behzad’ın imgesel düzeyi, geleneksel şiirin kullandığı benzetme, eğretileme ve düzdeğişmece gibi yazınsal sanatlar içinde görülemez elbet” değerlendirmesini yapar.

Eserleri Bütün Eserler (haz: Doğan Hızlan, İst.; Yapı Kredi, 1996) adlı kitapta toplanmıştır.

ESERLERİ

ŞİİR: Çelenk (ortak, 1920), S.O.S. (1931), Kaos (1934), Açıl Kilidim Açıl (1940), Mau Mau (1962), Üç Anadolu (1964), Bütün Eserleri (haz. Doğan Hızlan, 2005).

OYUN: Karagöz Stepte (1960), Altın Gazap (1971)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Paylaş