Asıl ismi İbrahim Abdülkadir Meriçboyu’dur. Ali Karasu ve Abdülkadir İbrahim imzalarını da kullandı.

16 Temmuz 1917 tarihinde İstanbul’da dünyaya geldi. 1 Mart 1985’de yine İstanbul’da hayatını kaybetti.

1933 senesinde Eyüp Ortaokulunu bitirdikten sonra 1936’da Kuleli Askeri Lisesinden mezun oldu. Ankara Kara Harp Okulunda öğrenci olduğu yıllarda devletçe zararlı görülen yayınları okuduğu ve Nazım Hikmet ile tanışıklığı sebebi ile tutuklandı, on ay hapis yattı. Bu sebeple 1938’de eğitim hayatına son verildi.

Ankara Cezaevinde aynı davadan birlikte yattığı Nazım Hikmet’ten büyük ölçüde etkilendi, toplumcu gerçekçi şiire yöneldi.

Hapisten çıkınca er olarak iki buçuk yıl askerlik yaptı.1941 senesinde İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesine girdi. 1943’de yazdığı ilk şiir kitabı “Tebliğ” sakıncalı görülerek toplatıldı ve Yazar sıkıyönetimce sürgüne gönderildi.

Balıkesir, Muğla, Konya, Kırşehir ve Adana’da geçirdiği sürgün yıllarının ardından tekrar İstanbul’a döndü ve bir bisküvi fabrikasında çalışmaya başladı. Daha sonraları ise hayatını yayınevlerinde çevirmenlik ve düzeltmenlik yaparak geçirdi.

Toplumcu gerçekçi bir anlatımla kaleme aldığı eserleri 1940-1946 yılları arasında Ses, Yeni Edebiyat, Yürüyüş, Yığın; 1951-1971 arasında Yeryüzü, Yağmur ve Toprak, Yeditepe, Dönem, Gelecek; 1975-85 arası yıllarda ise Militan, Sanat Emeği ve Varlık gibi çeşitli dergilerde yayınlandı.

1955 yılına Mevlana’nın şiirlerini serbest nazımda yazarak Bugünün Diliyle Mevlana adlı eseri yayınlandı. Azra Erhat ile birlikte yayımlandıkları İlyada ve daha sonraki yıllarda Odysseia çevirileri büyük ilgi topladı.

1971’de yayınladığı ikinci şiir kitabı “Hoş Geldin Halil İbrahim” ile döneminin şiir akımlarına kapılmadan kendi çizgisini koruduğu serbest nazım anlayışını sürdüğünü gösterdi.

A. Kadir, hayatı boyunca çeşitli ödüllere layık görüldü. Bu ödüller 1959’da Habib Edip Törehan Çeviri ödülü, 1961 TDK Çeviri Ödülü, 1983 Yazko Çeviri dergisinde verilen Azra Erhat üstün hizmet ödülüdür.

Ahmet Oktay, A. Kadir hakkında: “A. Kadir’in şiiri gündelik yaşamdan enstantaneler içeren, gündelik olaylara yönelen açık ve yalın bir şiirdir. Türkiye’de şiirin köklü bir dönüşüm sürecine girdiği 1955- 1965 arasındaki yıllarda A. Kadir şiirine yeni bir yön vermeyi (örneğin O.Rıfat ve M. Cevdet gibi) düşünmemiş, toplumsal görevi daima birincil düzeyde algılamıştır. Kendi özgül yaşam deneyimlerinin zorunlu kıldığı özgürlük ve mutluluk özlemini dünyaya doğru genişletmek istemiş, insanlık adına konuşmaya yönelmiştir. Zorbalığın ve baskının karşısına dikilen bir şiirdir A. Kadir’in şiiri. Kuşağının öteki şairleri gibi o da baskılanmış bir toplumun sessiz kitlelerinin sözcüsü olmayı seçmiştir. İlk şiirlerinde görülen, biraz da gençlikten gelen kavgacı ton, giderek kendini bir lirizme bırakmıştır: ‘Kimbilir dünyada şu anda / yere zor basan ne çok ayak var / kaşığı zor tutan ne çok el ne çok ağız var / lokmayı çiğneyemeyen / kimbilir dünyada şu anda / Konuşamayan / ama konuşacak olan / kimbilir / ne çok şair” değerlendirmesini yapmıştır.

ESERLERİ

ŞİİR: Tebliğ (1943), Hoş Geldin Halil İbrahim (1959), Dört Pencere (1962), Mutlu Olmak Varken (yeni şiirleriyle ilk üç kitabının toplu basımı, 1968), Mutlu Olmak Varken (bütün şiirleri, 1988).

ÇEVİRİ ve SADELEŞTİRME: Bugünün Diliyle Mevlânâ (1955, yeni bas. 2002), Asıl Adalet (Doğu-Batı şairlerinden çeviriler, 1960), Seçme Şiirler (Paul Eluard’dan Asım Bezirci ile, 1961), İlyada (Homeros’tan Azra Erhat ile, 1961), Bugünün Diliyle Hayyam (1964, yeni bas 2002), Eski Çağlar Tarihi (T. Fikret’in Tarih-i Kadim şiiri, 1965), Bugünün Diliyle Tevfik Fikret (1967), Odysseia (Homeros’tan Azra Erhat ile, 1970), Halkın Ekmeği (B. Brecht’ten, A. Bezirci ile, 1972), Dünya Halk ve Demokrasi Şiirleri (3 cilt, ortak çalışma, 1973-75-80) Filistin Şiiri (S. Salom’dan A. Timuçin ile, 2002). Ayrıca Asım Bezirci, Afşar Timuçin, Eray Canberk vd. ile çok sayıda çeviri şiirleri yayımlandı.

DİĞER ESERLERİ: 1938 Harp Okulu Olayı ve Nâzım Hikmet (1966), Sovyet Rusya’da Onbeş Gün (gezi notları, 1978).

Paylaş